Arlinda, na fal që nuk e dëgjuam klithmën tënde!
Tuesday 27 October 2026, 14:02
Dritare.net
Nga Vasil Merko
Ku duhet të drejtohen gratë shqiptare për të kërkuar ndihmë? Te policia? Te prokuroria? Te institucionet shtetërore? Te organizatat që pretendojnë se mbrojnë të drejtat e grave? Apo te familja, e cila në shumë raste është pikërisht vendi ku fillon dhuna, shtypja dhe përbuzja?
Sa dyer duhet të trokasin këto gra? Sa herë duhet ta tregojnë historinë e tyre? Sa herë duhet të dëshmojnë se janë viktima, se janë të kërcënuara, se kanë frikë për jetën e tyre?
Dhe mbi të gjitha, sa duhet të vuajnë që dikush t'i marrë seriozisht?
Rasti i Arlindës na vendos përballë disa pyetjeve të rënda, të cilave shoqëria jonë vazhdon t'u shmanget.
Si mund të mbrohet një grua nga dhuna fizike, nga dhuna psikologjike, nga përgjimi, kontrolli, përbuzja dhe poshtërimi? Si mund të mbrohet nga varfëria, nga skamja, nga varësia ekonomike dhe nga pamundësia për të vendosur vetë mbi jetën, trupin dhe të ardhmen e saj?
Kam shprehur edhe më parë një mendim që vazhdoj ta besoj: në shumë raste, familja shqiptare, në vend që të jetë streha e parë e një gruaje në vështirësi, shndërrohet në një nga pengesat më të mëdha për çlirimin e saj.
Sepse familja nuk është gjithmonë vendi ku një grua gjen mbështetje. Ndonjëherë është vendi ku i kërkohet të heshtë, të durojë, të falë, të sakrifikojë dhe të pranojë të papranueshmen.
Sa herë kemi dëgjuar shprehje si: Mos e prish familjen! Mendo për fëmijët! Çfarë do të thotë bota? Duro edhe pak!
Por kush mendon për gruan? Kush mendon për dinjitetin e saj? Për shëndetin e saj mendor? Për të drejtën e saj për të jetuar pa frikë?
Në një pjesë të shoqërisë sonë, gruaja vazhdon të trajtohet sikur ka lindur vetëm për të duruar. Për të punuar, për të rritur fëmijët, për të pastruar, për të gatuar, për t'u kujdesur për burrin, për vjehrrin, për vjehrrën, për farefisin, për të mbajtur mbi shpinë të gjitha përgjegjësitë e familjes.
Ajo duhet të jetë gjithmonë e pranishme, gjithmonë e gatshme, gjithmonë e fortë. Por kur vjen momenti që ajo ka nevojë për ndihmë, për mbrojtje, për pavarësi dhe për të drejta, papritur mbetet vetëm.
Dhe këtu fillon përgjegjësia e madhe e shtetit.
Dhjetë apo njëzet vjet më parë, një grua që paraqitej në polici dhe denonconte dhunën e bashkëshortit mund të përballej me një përgjigje të tmerrshme: Kthehu në shtëpi. Nuk ka ndodhur ndonjë gjë e madhe. Burri të dha një shuplakë, mos e shkatërro familjen.
Ishte një realitet ku dhuna shpesh relativizohej dhe gruaja e dinte se mund të mos gjente askund mbrojtje.
Sot, të paktën në teori, situata paraqitet ndryshe.
Sot flitet për të drejtat e grave, për mbrojtjen nga dhuna në familje, për mekanizma institucionalë, për strategji kombëtare, për protokolle, për struktura të specializuara dhe për përgjegjësi shtetërore.
Por pikërisht këtu qëndron një nga problemet më të rënda të kohës sonë.
Dikur gratë e dinin se institucionet mund të mos i mbronin. Sot shumë prej tyre besojnë se institucionet do t'i mbrojnë. Dhe kur ky besim tradhtohet, pasojat mund të jenë tragjike.
Kjo është ndoshta forma më e rëndë e dështimit institucional: t'i japësh një gruaje shpresën se shteti është aty për ta mbrojtur, por të mos veprosh me seriozitetin dhe urgjencën që kërkon rreziku.
Nuk mjafton të ekzistojë një ligj. Nuk mjafton të organizohen konferenca, të publikohen statistika, të financohen projekte apo të mbahen fjalime për barazinë gjinore.
Ligji ka vlerë vetëm kur zbatohet. Institucioni ka kuptim vetëm kur vepron. Dhe shteti e përmbush detyrën e tij vetëm kur arrin të mbrojë qytetaren që kërkon ndihmë.
Ku është policia kur një grua ndihet e kërcënuar? Ku është prokuroria kur paraqiten denoncime? Ku janë shërbimet sociale kur një grua nuk ka të ardhura, nuk ka strehim dhe nuk ka mundësi të largohet nga një marrëdhënie e dhunshme?
Ku është qeveria kur mekanizmat që duhet të mbrojnë jetën dhe dinjitetin e grave nuk funksionojnë siç duhet?
Dhe çfarë ndodh me përgjegjësinë e atyre që marrin një denoncim, por nuk e trajtojnë me seriozitetin e duhur?
Nuk mund të vazhdojmë ta trajtojmë dhunën ndaj grave vetëm si problem të marrëdhënieve familjare. Ajo është një problem i thellë shoqëror, ekonomik, kulturor dhe institucional.
Një grua që nuk ka të ardhura të sajat, që nuk ka ku të strehohet, që ka fëmijë për të ushqyer dhe që është rritur me bindjen se duhet të sakrifikojë gjithçka për familjen, nuk është realisht e lirë të zgjedhë.
Liria nuk është vetëm një e drejtë e shkruar në Kushtetutë. Liria kërkon kushte konkrete për t'u ushtruar.
Kërkon siguri, pavarësi ekonomike, arsimim, mbështetje sociale, drejtësi dhe institucione që veprojnë përpara se të jetë tepër vonë.
Prandaj duhet të flasim edhe për varfërinë e grave, për punën e tyre të papaguar, për varësinë ekonomike, për mungesën e mundësive dhe për kontrollin që ushtrohet mbi jetën e tyre.
Sepse dhuna nuk fillon gjithmonë me një goditje. Ndonjëherë fillon me ndalimin për të punuar, me kontrollin e telefonit, me izolimin nga familjarët dhe miqtë, me poshtërimin e përditshëm, me heqjen e së drejtës për të vendosur.
Dhe shpesh shoqëria i sheh këto si çështje private, derisa ndodh tragjedia.
Familja nuk mund të jetë mbi dinjitetin e njeriut. Martesa nuk mund të jetë mbi lirinë e gruas. Tradita nuk mund të jetë mbi të drejtën për të jetuar.
Një familje që mbahet në këmbë përmes frikës, dhunës dhe nënshtrimit nuk është një institucion që duhet ruajtur me çdo kusht.
Është një realitet që duhet ndryshuar.
Rasti i Arlindës duhet të na bëjë të reflektojmë jo vetëm për atë që mund të ketë ndodhur, por edhe për mënyrën se si trajtohen gratë që kërkojnë mbrojtje. Çdo pretendim konkret dhe çdo përgjegjësi institucionale duhet të hetohet me seriozitet, transparencë dhe pa paragjykime.
Sepse pyetja nuk është vetëm çfarë ndodhi me Arlindën.
Pyetja është: sa Arlinda të tjera jetojnë sot në heshtje, në frikë, në varfëri dhe në pamundësi për të kërkuar ndihmë?
Sa prej tyre kanë trokitur në dyert e institucioneve dhe janë kthyer në shtëpi pa asnjë zgjidhje?
Sa prej tyre vazhdojnë të durojnë sepse familja u kërkon të heshtin, shoqëria i gjykon dhe shteti nuk u garanton mbrojtjen që meritojnë?
Një shoqëri nuk mund të pretendojë se është e emancipuar vetëm sepse ka miratuar ligje moderne. Emancipimi matet me mënyrën se si trajton njerëzit më të pambrojtur, me mundësitë që u jep dhe me seriozitetin me të cilin u përgjigjet thirrjeve të tyre për ndihmë.
Gratë shqiptare nuk kanë nevojë për mëshirë. Kanë nevojë për të drejta reale, për pavarësi, për siguri dhe për institucione që mbajnë përgjegjësi.
Nuk duhet t'u kërkojmë më grave të bëhen më të forta për të përballuar dhunën. Arlinda, na fal që klithma jote ra ne vesh te shurdhër./dritare.net
