Jam ekspert i Alzheimerit. Ja 6 gjërat që nuk i bëj kurrë
Tuesday 25 August 2026, 11:11
Dritare.net
Një neurolog i njohur tregon gjashtë zakonet që shmang në përditshmëri për të ruajtur shëndetin e trurit dhe për të ulur faktorët e rrezikut për demencën.
Me rritjen e rasteve të demencës në mbarë botën, vëmendja ndaj mënyrës se si mund të mbrohet truri po bëhet gjithnjë e më e madhe. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, më shumë se 55 milionë njerëz jetojnë aktualisht me demencë në botë, ndërsa ky numër pritet të arrijë në rreth 139 milionë deri në vitin 2050.
Neurologu amerikan Dr. David Perlmutter, autor i librit të ri Brain Defenders, thotë se plakja dhe gjenetika nuk janë faktorët e vetëm që ndikojnë në shëndetin e trurit. Sipas tij, shumë nga faktorët që lidhen me Alzheimerin mund të fillojnë të ndikojnë dekada përpara shfaqjes së simptomave dhe lidhen edhe me zgjedhjet e përditshme.
Ai ka treguar për Newsweek gjashtë gjërat që përpiqet të mos i bëjë në jetën e përditshme.
1. Nuk qëndron pa lëvizur
Aktiviteti fizik është në krye të listës së Perlmutter. Neurologu thotë se një mënyrë jetese sedentare është ndër kërcënimet më të mëdha për trurin. Ai ushtron pothuajse çdo ditë dhe kombinon aktivitetet aerobike me stërvitjen e forcës. Sipas tij, aktiviteti aerobik ndihmon në përmirësimin e qarkullimit të gjakut në tru dhe stimulon prodhimin e BDNF-së, një proteinë që lidhet me shëndetin dhe funksionimin e qelizave nervore. Ndërkohë, ushtrimet e forcës ndihmojnë në ruajtjen e masës muskulore, përmirësimin e ndjeshmërisë ndaj insulinës dhe reduktimin e inflamacionit, përcjell dritare.net
“Ushtrimet fizike janë gjëja më e afërt që kemi me një pilulë magjike për trurin”, është shprehur Perlmutter.
2. Nuk konsumon shumë alkool
Sipas neurologut, pikëpamja për alkoolin dhe shëndetin e trurit ka ndryshuar ndjeshëm vitet e fundit. Për një kohë të gjatë është përhapur ideja se një gotë verë mund të ishte e dobishme për shëndetin. Por Perlmutter thekson se të dhënat më të reja nuk mbështesin idenë e një niveli plotësisht të sigurt të konsumit të alkoolit për shëndetin në përgjithësi. Ai thotë se alkooli mund të ndikojë në inflamacion dhe gjumin dhe, me kalimin e kohës, është lidhur me ndryshime në tru dhe rritje të rrezikut për demencë. Për këtë arsye, ai thotë se konsumon alkool vetëm në mënyrë minimale.
3. Nuk lejon që izolimi social të bëhet normalitet
Një tjetër pikë që Perlmutter e konsideron të rëndësishme është ruajtja e marrëdhënieve shoqërore. Edhe pse e përshkruan veten si një person jo shumë social nga natyra, ai thotë se përpiqet me vetëdije të ruajë lidhjet e afërta me njerëzit. Një meta-analizë e vitit 2024, që përfshiu më shumë se 600 mijë pjesëmarrës, gjeti se njerëzit që raportonin se ndiheshin të vetmuar kishin një rrezik 31 për qind më të lartë për të zhvilluar demencë. Kjo e bën shmangien e izolimit social një tjetër element të rëndësishëm në kujdesin afatgjatë për shëndetin e trurit.
4. Nuk e neglizhon dëgjimin
Shëndeti i dëgjimit mund të duket i shkëputur nga Alzheimeri, por sipas Perlmutter ai meriton shumë më tepër vëmendje. Neurologu thotë se në ambiente të zhurmshme përdor kufje që reduktojnë zhurmën. Humbja e dëgjimit konsiderohet gjithnjë e më shumë si një faktor rreziku potencialisht i modifikueshëm për demencën. Problemet me dëgjimin jo vetëm që vështirësojnë komunikimin, por mund të çojnë edhe në tërheqje sociale, duke ndikuar më tej në shëndetin njohës.
5. Nuk bën kompromis me gjumin
Për Perlmutter, gjumi nuk është kohë e humbur, por një periudhë e rëndësishme mirëmbajtjeje për trurin. Gjatë gjumit të thellë aktivizohet sistemi glinfatik, i cili lidhet me proceset përmes të cilave truri largon mbetjet metabolike nga indet e tij. Sipas neurologut, gjumi i dobët mund të lidhet me rritje të inflamacionit, nivele më të larta të hormoneve të stresit dhe përkeqësim të ndjeshmërisë ndaj insulinës.
“Unë nuk e shoh gjumin si kohë pushimi”, është shprehur ai. “E shoh si një nga periudhat më aktive të mirëmbajtjes dhe riparimit të trurit.”
6. Shmang ushqimet ultra të përpunuara
Në listën e tij janë edhe ushqimet ultra të përpunuara. Këtu përfshihen produkte të tilla si ëmbëlsirat e paketuara, patatinat, drithërat me shumë sheqer, pijet e gazuara, ushqimet e shpejta dhe shumë prej ushqimeve të gatshme të ngrira. Perlmutter e lidh konsumimin e lartë të këtyre produkteve me faktorë si inflamacioni, çrregullimet metabolike dhe rezistenca ndaj insulinës, duke iu referuar edhe kërkimeve mbi lidhjen mes dietës dhe shëndetit njohës. Sipas të dhënave të cituara nga Newsweek, ushqimet ultra të përpunuara përbëjnë rreth 53 për qind të kalorive të konsumuara nga të rriturit në SHBA. Mesazhi i neurologut është se ajo që hamë sot mund të ndikojë në shëndetin e trurit në të ardhmen.
“Kemi më shumë kontroll nga sa mendojmë”
Për Dr. David Perlmutter, mesazhi kryesor është se shëndeti i trurit nuk duhet të trajtohet si diçka që varet vetëm nga mosha apo gjenetika. Libri i tij i ri Brain Defenders, i publikuar në gusht 2026, fokusohet te mikroglia, qelizat imunitare të trurit, dhe te mënyra se si metabolizmi, inflamacioni dhe zgjedhjet e stilit të jetesës mund të ndikojnë në funksionimin e tyre. Megjithatë, këto zakone nuk duhen interpretuar si një garanci se Alzheimeri mund të parandalohet. Ato lidhen me faktorë të shëndetit të përgjithshëm dhe me faktorë rreziku të modifikueshëm për shëndetin e trurit.
“Ne kemi shumë më tepër mundësi për të ndikuar sesa mendojnë shumica e njerëzve”, përfundon Perlmutter./K.C/dritare.net
