BBC: Lufta mund të jetë afër. A jemi psikologjikisht të përgatitur?
Friday 18 September 2026, 09:09
Dritare.net
Allan Little, BBC
Pas dekadash pa përjetuar luftë në territorin e saj, Britania e Madhe po përballet me një pyetje gjithnjë e më të rëndësishme: a është shoqëria psikologjikisht dhe praktikisht e përgatitur për mundësinë e një konflikti të ri? Qeveria britanike u ka bërë thirrje qytetarëve të përgatiten për ndërprerje të rënda të jetës së përditshme, duke përfshirë ruajtjen e ushqimeve dhe ujit dhe forcimin e qëndrueshmërisë së komuniteteve. Ndërkohë, po punohet edhe për një “libër lufte”, i cili nuk është përditësuar prej dekadash.
Këto shqetësime lidhen veçanërisht me rritjen e tensioneve me Rusinë. Shefi i Mbrojtjes së Britanisë, Sir Richard Knighton, e ka përshkruar periudhën aktuale si një nga më të rrezikshmet e karrierës së tij ushtarake. Megjithatë, kërcënimi modern nuk nënkupton domosdoshmërisht një pushtim tradicional. Historiania Margaret MacMillan thekson se rreziqet mund të vijnë edhe përmes luftës kibernetike, sulmeve ndaj sistemeve kritike dhe dëmtimit të kabllove nënujore.
Një shoqëri që është mësuar me paqen
Sipas MacMillan, shumë njerëz në Evropën Perëndimore janë mësuar ta konsiderojnë paqen si gjendjen normale dhe të përhershme. Përvoja historike tregon, megjithatë, se perceptimi i sigurisë mund të ndryshojë shumë shpejt.
Para Luftës së Parë Botërore, shoqëria britanike vazhdonte jetën e saj të zakonshme, ndërsa lufta dukej për shumë njerëz si një mundësi e largët. Kur lufta shpërtheu në vitin 1914, shumë njerëz u bashkuan vullnetarisht me ushtrinë, të ndikuar edhe nga një imazh romantik i luftës. Por përvoja e Luftës së Parë Botërore e ndryshoi thellësisht këtë perceptim. Humbjet masive dhe vuajtjet prekën pothuajse çdo komunitet dhe ndikuan në mënyrën se si Evropa e konceptonte luftën.
Nga lufta tradicionale te kërcënimet moderne
Sot, kërcënimet ndaj sigurisë nuk kufizohen vetëm te përplasjet ushtarake konvencionale. Sipas disa ekspertëve të cituar në material, lufta mund të zhvillohet edhe përmes sulmeve kibernetike, ndërhyrjeve në infrastrukturën kritike dhe veprimeve që synojnë të dobësojnë institucionet dhe aleancat.
Profesori Andrew Michta e përshkruan këtë situatë si një “krizë mosbesimi”, duke argumentuar se disa vende evropiane kanë reduktuar përgatitjet ushtarake gjatë dekadave të fundit, veçanërisht pas rënies së Bashkimit Sovjetik. Sipas tij, kjo nuk ka të bëjë vetëm me kapacitetet ushtarake, por edhe me gatishmërinë psikologjike të shoqërisë.
Nga ana tjetër, psikologu Jim Orford argumenton se mënyra se si shoqëritë e perceptojnë një kërcënim mund të jetë komplekse. Ai dallon mes përgatitjes psikologjike, shqyrtimit të mundësisë së luftës dhe përfshirjes aktuale në konflikt. Sipas tij, shoqëritë perëndimore tashmë ndodhen në fazën e diskutimit serioz të mundësisë së luftës.
Çfarë mund të mësohet nga Suedia dhe Finlanda?
Disa vende të Evropës Veriore kanë ndjekur një qasje më të gjerë ndaj sigurisë. Suedia, për shembull, pas pushtimit të plotë të Ukrainës nga Rusia në vitin 2022, ndryshoi politikën e saj tradicionale të neutralitetit dhe rriti përgatitjet e saj për mbrojtje dhe qëndrueshmëri kombëtare.
Në Suedi ekziston një sistem i rekrutimit të pjesshëm, ku të rinjtë regjistrohen për shërbimin ushtarak dhe një pjesë e tyre përzgjidhen për trajnim. Vendi gjithashtu identifikon profesionistë civilë, si inxhinierët e energjisë elektrike, të cilët mund të angazhohen në rast të ndërprerjeve ose krizave të mëdha.
Finlanda paraqet një tjetër shembull. Përvoja historike e konfliktit me Bashkimin Sovjetik ka ndikuar në mënyrën se si vendi e koncepton sigurinë kombëtare. Finlanda ka shërbim të detyrueshëm ushtarak për burrat, ndërsa disa gra shërbejnë vullnetarisht. Pas trajnimit, qytetarët bëhen pjesë e rezervës ushtarake.
Përgatitja nuk kufizohet vetëm te ushtria. Spitalet, institucionet e ujësjellësit dhe organizata të tjera kanë role të përcaktuara në rast krize. Ushtria finlandeze organizon gjithashtu kurse për drejtues politikë, drejtues biznesesh, shërbimeve publike, sektorit shëndetësor dhe organizatave të tjera, me qëllim që ata të dinë si të veprojnë gjatë një krize.
Përgatitja e qytetarëve
Materiali ngre një çështje më të gjerë sesa madhësia e ushtrisë: sa e përgatitur është e gjithë shoqëria për një krizë të madhe?
Një ushtri profesionale është vetëm një pjesë e mbrojtjes kombëtare. Në një krizë moderne mund të preken energjia, komunikimet, transporti, spitalet, furnizimi me ujë dhe sistemet digjitale. Për këtë arsye, disa nga modelet e përmendura në material synojnë të lidhin më ngushtë institucionet ushtarake me strukturat civile.
Finlanda, për shembull, ka një forcë aktive relativisht të vogël në raport me popullsinë, por disponon një rezervë të madhe të trajnuar. Në vitin 2025, Finlanda shpenzoi rreth 2.5% të Prodhimit të Brendshëm Bruto për mbrojtjen, ndërsa Britania rreth 2.3%.
Pyetja nëse një shoqëri është e përgatitur për luftë nuk lidhet vetëm me numrin e ushtarëve apo me madhësinë e buxhetit të mbrojtjes. Ajo lidhet edhe me mënyrën se si qytetarët, institucionet dhe komunitetet do të reagonin përballë një krize të papritur.
Përvoja e Suedisë dhe Finlandës tregon se përgatitja mund të përfshijë ushtrinë, rezervistët, institucionet civile, profesionistët dhe vetë qytetarët. Ndërkohë, ekspertët e cituar në material nuk pajtohen plotësisht mbi mënyrën se si duhet interpretuar kërcënimi dhe sa larg duhet të shkojë përgatitja.
Në fund, mbetet një pyetje themelore: nëse një krizë e madhe do të ndodhte nesër, a do të dinin qytetarët dhe institucionet çfarë të bënin? Pikërisht kjo pyetje e bën përgatitjen psikologjike dhe civile një pjesë të rëndësishme të diskutimit mbi sigurinë moderne./L.F-dritare.net
