Studimi: Si ndikon gjendja fizike në fëmijëri te rreziku për depresion në moshë madhore
Tuesday 6 October 2026, 17:05
Dritare.net
Gjendja fizike gjatë fëmijërisë mund të ndikojë në shëndetin mendor edhe dekada më vonë, deri në moshën madhore, sugjeron një studim i ri.
Studiues nga Instituti Menzies për Kërkime Mjekësore në Universitetin e Tasmanisë dhe nga Universiteti i Adelaide-s zbuluan se një gjendje më e mirë kardiorespiratore gjatë fëmijërisë dhe adoleshencës mund të ulë rrezikun për depresion në moshë madhore. Lidhja ishte e fortë mes gjendjes fizike gjatë fëmijërisë dhe rrezikut për depresion në moshë madhore. Studimi pritet të botohet më 1 dhjetor në revistën shkencore Journal of Affective Disorders.
Çfarë zbuloi studimi?
Studiuesit shqyrtuan të dhënat klinike të fëmijëve australianë të moshës 7 deri në 15 vjeç në vitin 1985 dhe më pas i ndoqën përsëri kur ata ishin 36 deri në 49 vjeç. Në studim u përfshinë më shumë se 1 000 pjesëmarrës. Në vitin 1985, gjendja fizike e pjesëmarrësve u mat përmes disa testeve, përfshirë një vrapim prej 1,6 kilometrash për të vlerësuar gjendjen kardiorespiratore, një kërcim së gjati nga vendi për të vlerësuar fuqinë muskulore, si dhe testime me biçikletë. Më shumë se 30 vjet më vonë, pjesëmarrësit iu nënshtruan një interviste të Organizatës Botërore të Shëndetësisë, gjatë së cilës u vlerësua shëndeti i tyre mendor. Brooklyn Fraser, një nga autorët e studimit dhe studiues postdoktoral në Universitetin e Tasmanisë, tha për Newsweek se studiuesit zbuluan se një rritje me një devijim standard e gjendjes kardiorespiratore gjatë fëmijërisë dhe adoleshencës, e përcaktuar përmes shpejtësisë në vrapimin prej 1,6 kilometrash, lidhej me një rrezik 13 për qind më të ulët për depresion në moshë madhore.
Studiuesit thanë gjithashtu:
“Lidhjet më të forta dhe më të qëndrueshme në studimin tonë u vunë re për gjendjen kardiorespiratore, pra për gjendjen fizike të zhvilluar përmes aktiviteteve që ju bëjnë të merrni frymë shpejt dhe të djersiteni.”
Kjo lidhje ishte edhe më e fortë te femrat. Fraser tha se “përfitimet e kombinuara sociale, fizike dhe të shëndetit mendor që lidhen me gjendjen kardiorespiratore ka të ngjarë të kontribuojnë në këto rezultate, dhe jo një faktor i vetëm”.
Ajo shtoi:
“Nevojiten më shumë kërkime për të kuptuar mekanizmat që qëndrojnë në themel të kësaj lidhjeje dhe për të përcaktuar se si këta faktorë ndikojnë në uljen e rrezikut për depresion gjatë gjithë jetës. E rëndësishmja është se ky ishte një studim vëzhgues, ndaj nuk mund të themi se gjendja e dobët fizike shkakton depresion më vonë në jetë.”
Si mund të ndikojë gjendja fizike te rreziku për depresion?
Nicole Avena, profesore e neuroshkencës në Shkollën e Mjekësisë Icahn në Mount Sinai, tha se mund të ketë disa faktorë pas kësaj lidhjeje. Njëri prej tyre mund të jetë ndikimi biologjik i aktivitetit aerobik te inflamacioni. Ushtrimet e rregullta fizike janë lidhur me uljen e inflamacionit kronik në organizëm, përmes rregullimit të përgjigjeve imunitare. Inflamacioni kronik mendohet se është një nga faktorët që mund të kontribuojë në depresion. Avena tha gjithashtu se mund të ketë rol edhe rregullimi i hormoneve të stresit, pasi aktiviteti fizik ndihmon në rregullimin e hormoneve në organizëm, gjë që mund të ulë stresin dhe të përmirësojë humorin. Sipas saj, aktiviteti fizik rrit gjithashtu nivelet e faktorit neurotrofik të prejardhur nga truri (BDNF), një proteinë e rëndësishme për mbijetesën, rritjen dhe mirëmbajtjen e neuroneve.
Ajo shtoi se “fëmijët në gjendje të mirë fizike kanë më shumë gjasa të vazhdojnë të jenë aktivë”, që do të thotë se zakoni i ushtrimit të rregullt ka më shumë gjasa të vazhdojë edhe në moshë madhore.
“Është gjithashtu e mundur që një pjesë e kësaj lidhjeje të shpjegohet nga faktorë të përbashkët, si të ardhurat e familjes, mjedisi në shtëpi ose shëndeti mendor në moshë të hershme, të cilët ndikojnë si në gjendjen fizike të fëmijës, ashtu edhe në rrezikun e tij të mëvonshëm për depresion”, tha ajo.
Karmel Choi, psikologe klinike dhe profesore asistente në Shkollën Mjekësore të Harvardit, tha për Newsweek se gjendja kardiorespiratore “mund të jetë gjithashtu një tregues i shëndetit të përgjithshëm, duke pasqyruar gjendjen e zemrës, mushkërive dhe muskujve”. Sipas saj, kjo mund të lidhet me më pak probleme shëndetësore më vonë në jetë, të cilat njihen gjithashtu si faktorë rreziku për depresionin.
Ajo tha se mund të ketë edhe faktorë të tjerë në themel, përfshirë faktorët socialë.
“Fëmijët nga familjet me të ardhura më të larta mund të kenë akses në sporte të organizuara, hapësira të sigurta për lojë dhe zona të gjelbra, ndërsa përfitojnë gjithashtu nga burime që mbështesin shëndetin mendor më vonë në jetë, si strehimi i qëndrueshëm, arsimi cilësor dhe aksesi në kujdesin shëndetësor”, tha ajo.
Megjithatë, Choi shtoi se është ende “shumë herët për të arritur në përfundimin se rritja e gjendjes kardiorespiratore te adoleshentët do të vononte shfaqjen e depresionit ose do të ulte rrezikun afatgjatë”, derisa të ketë studime eksperimentale ose modele kërkimore që japin prova më të forta për një lidhje shkakësore.
“Na duhen prova më të forta për shkakësinë, por ajo që sugjeron ky studim është se gjendja kardiorespiratore mund të jetë një tregues i hershëm i rrezikut për depresion më vonë në jetë”, tha ajo.
Çfarë duhet të ndodhë më tej?
Fraser tha se rezultatet sugjerojnë se gjendja fizike gjatë fëmijërisë mund të sjellë përfitime që shkojnë përtej shëndetit fizik dhe e nxjerrin në pah gjendjen kardiorespiratore si një “faktor potencialisht të ndryshueshëm që lidhet me shëndetin mendor afatgjatë”.
“Ndërsa nevojiten më shumë kërkime për të kuptuar mekanizmat e përfshirë, mbështetja e zhvillimit të gjendjes kardiorespiratore gjatë fëmijërisë dhe adoleshencës mund të jetë e dobishme si për shëndetin fizik, ashtu edhe për shëndetin mendor deri në moshë madhore”, tha ajo.
“Duke pasur parasysh barrën e madhe që përfaqëson depresioni, identifikimi i faktorëve të ndryshueshëm që në fazat e hershme të jetës dhe që mund të kontribuojnë në një shëndet më të mirë mendor afatgjatë është një përparësi e rëndësishme për shëndetin publik”, shtoi Fraser.
Avena ishte dakord:
“Gjendja fizike mund të ndryshohet dhe pikërisht kjo është ajo që e bën të vlefshme ndërhyrjen. Në praktikë, kjo do të thotë të mbrojmë aktivitetin fizik të përditshëm dhe edukimin fizik në shkolla, të bëjmë të aksesueshme sportet e organizuara dhe lojërat e lira, pavarësisht nga të ardhurat e familjes, si dhe t’u kushtojmë vëmendje vajzave, të cilat priren ta ndërpresin aktivitetin fizik në moshë më të hershme.”
Ajo shtoi:
“Nga pikëpamja e kërkimit, na duhen studime ndërhyrëse që të ndryshojnë realisht nivelin e gjendjes fizike te fëmijët dhe më pas të ndjekin rezultatet e shëndetit mendor, në mënyrë që të kalojmë nga një lidhje e vërejtur te përcaktimi i shkakut.”/dritare.net
