Si zgjoheshin njerëzit përpara shpikjes së orës me zile?
Sunday 1 November 2026, 17:05
Dritare.net
BBC/ Alamy/ Getty Images
Sot mjafton një alarm në telefon për t’u zgjuar në mëngjes, por si ia dilnin njerëzit dikur, kur orët me zile nuk ekzistonin? Një artikull i BBC-së zbulon mënyrat e pazakonta që përdoreshin ndër shekuj për të nisur ditën në kohë.
Përpara përhapjes së orëve me zile, njerëzit mbështeteshin te drita e diellit, këndimi i gjelave dhe kambanat e kishave. Por në disa qytetërime u shpikën edhe mekanizma të veçantë.
Në Kinën e lashtë përdoreshin qirinj të shënuar me intervale kohore, të cilëve u vendoseshin gozhdë të vogla. Kur qiriu digjej, gozhda binte në një enë metalike, duke krijuar zhurmë për të zgjuar njerëzit. Një tjetër metodë ishte përdorimi i temjanit, i cili, gjatë djegies, çlironte toptha metalikë që binin dhe prodhonin tinguj.
Në Greqinë e lashtë, filozofit Platon i atribuohet krijimi i një alarmi me ujë, që prodhonte një fishkëllimë të fortë falë presionit të ajrit.
Por një nga profesionet më të pazakonta u shfaq gjatë Revolucionit Industrial në Britani. Të ashtuquajturit knocker uppers paguheshin për të zgjuar punëtorët, duke trokitur në dritaret e tyre me shkopinj të gjatë ose duke qëlluar kokrra bizeleje në xham.
Këta njerëz nisnin punën shpesh që në orën 03:00 të mëngjesit dhe nuk largoheshin derisa të siguroheshin se klientët ishin zgjuar. Profesioni ishte veçanërisht i përhapur në qytete si Mançesteri, Lidsi dhe Londra.
Me përhapjen e orëve mekanike me zile, në fund të shekullit XIX dhe fillim të shekullit XX, këto metoda nisën të zhdukeshin.
Megjithatë, ekspertët theksojnë se zakonet e dikurshme mund të na mësojnë diçka edhe sot: ekspozimi ndaj dritës natyrale në mëngjes dhe ruajtja e një orari të rregullt gjumi ndihmojnë trupin të zgjohet më lehtë, madje edhe pa alarm./dritare.net
