Jetëgjatësia nuk është gjenetikë. Mësimet e një shkencëtari 97-vjeçar
E Mërkurë 28 Janar 2026, 08:08
Dritare.net
Ikonë e jetëgjatësisë së shëndetshme, 97 vjeç të jetuara në formë të shkëlqyer, Silvio Garattini – onkolog, farmakolog, president dhe themelues i Institutit të Kërkimeve Farmakologjike “Mario Negri” – jo vetëm që është fizikisht energjik, por ka edhe një aftësi analize, kthjelltësi dhe mprehtësi mendore që do t’ia kishin zili edhe një 40-vjeçar.
Cili është sekreti juaj? Gjenetika?
“Do të thosha jo. Kam njohur vetëm njërin nga katër gjyshërit dhe prindërit e mi kanë vdekur relativisht herët. Mundësia për të arritur këtë moshë në gjendje të mirë lidhet kryesisht me zakonet e jetesës.”
Cilat janë zakonet tuaja?
“Nuk kam pirë kurrë duhan, gjithmonë kam konsumuar shumë pak alkool (dhe prej dy vitesh nuk pi fare), kam bërë gjithmonë aktivitet fizik (eci rreth 5 km në ditë), nuk kam përdorur kurrë drogë dhe nuk kam luajtur bixhoz. Një faktor i rëndësishëm ka qenë edhe interesi im për mjekësinë dhe kërkimin shkencor. Dhe ha pak.”
Sa pak?
“Në mëngjes një lëng portokalli, ndonjëherë fruta të ziera; në drekë pak makarona (jo më shumë se 50 gramë), nëse jam në institut një copëz pice ose një filxhan i vogël oriz, një banane; në darkë shpesh një pjatë e parë dhe proteina kryesisht nga bishtajoret dhe peshku. Mish ha shumë pak.”
Po jeta sociale?
“Kam 5 fëmijë, 7 nipër dhe 3 stërnipër… ata më mbajnë aktiv!”
A mund të ha pak, por keq?
“Jo. Në librin tim shpjegoj se ka tre shtylla të ushqyerjes së shëndetshme: sa hamë, çfarë hamë (ne kemi dietën mesdhetare që është e shëndetshme) dhe kur hamë – kjo e fundit është theksuar shumë kohët e fundit me lloje të ndryshme agjërimi.”
I referoheni agjërimit të ndërprerë. A shërben vërtet?
“Mund të ndihmojë për të ulur sasinë e ushqimit – dhe kthehemi te ‘sa’ – por mendoj se është më e rëndësishme të përshtaten oraret me situatën personale. Mund të hahet edhe 5 herë në ditë.”
Edhe të hash darkë në orën 22:00?
“Po, por varet nga ora kur shkon për të fjetur: duhet të ketë kohë për tretje.”
A ushqeheni gjithmonë në mënyrë perfekte apo bëni edhe ndonjë ‘shkelje’?
“Rrallë, sepse stomaku në fund nuk pranon më shumë. Por në darkë ha gjithmonë një ëmbëlsirë, sepse truri ka nevojë për sheqer – mjafton të mos e teprosh.”
Pjata juaj e preferuar?
“Kuskus me perime.”
Dikur merrnit pjesë edhe në gara gatimi…
“Po, kur isha i ri. Kishte një periudhë kur më pëlqente shumë të gatuaja duke improvizuar. Në fund të fundit, kam ‘lindur’ si teknik kimie.”
A mund të kombinohet shija me shëndetin?
“Njeriu mund të edukohet të shijojë ushqimin pa ngrënë shumë. Jam shumë mirënjohës ndaj babait tim, sepse më ka mësuar edhe të ushtroj vullnetin.”
Sa na pengon ambienti ‘obezogjen’?
“Prirja është të na shtyjë të hamë më shumë.”
Ju jeni pikë referimi për lexuesit tanë. Cila është receta juaj për një jetë të gjatë dhe të shëndetshme?
“Duke qenë se jetëgjatësia është multifaktoriale, mund ta përmbledhim kështu: mos pi duhan, mos pi alkool, mos përdor drogë, mos luaj bixhoz, bëj aktivitet fizik, mbaj peshë normale me një dietë të larmishme dhe të moderuar, kultivo marrëdhënie shoqërore, fli të paktën 7 orë në natë, bëj vaksinat dhe kontrollet mjekësore.”
Pse tema e jetëgjatësisë lexohet kaq shumë?
“Ëndrra absurde e pavdekësisë. Mjafton të mendosh se Putin dhe Xi flasin për të jetuar deri në 150 vjet. Jemi ende larg. Në Itali ka vetëm 22 mijë njëqindvjeçarë në 60 milionë banorë. Megjithatë, në Trieste kam darkuar me 50 njëqindvjeçarë dhe asnjëri prej tyre nuk ishte obez!”
A po e largojmë mendimin për vdekjen?
“Ata që kanë pushtet nuk duan të vdesin, ata që kanë para duan t’i mbajnë.”
Mendoni ndonjëherë për fundin?
“Kam arritur një ekuilibër. Në këtë moshë e di që e nesërmja mund të mos vijë, por nëse vjen, duhet të bëj gjithçka që mundem.”/L.F-dritare.net
