Një qytet i fshehtë nën Liverpool? Tunelet shekullore që mbajtën gjallë një mister
Tuesday 27 October 2026, 13:01
Dritare.net
Një rrjet i gjerë tunelesh nëntokësore, i zbuluar nën qytetin anglez të Liverpoolit, ka mbajtur gjallë për dekada teori të ndryshme mbi qëllimin e ndërtimit të tij. Sot, studiuesit dhe vullnetarët që po gërmojnë në këtë kompleks besojnë se kanë gjetur shpjegimin më bindës: tunelet mund të jenë ndërtuar për t'u siguruar punë njerëzve të varfër në fillim të shekullit XIX.
Të fshehura dhjetëra metra nën rrugët e Liverpoolit, tunelet e njohura si Tunelet e Williamsonit përbëjnë një nga misteret më të veçanta historike të Anglisë. Rrjeti nëntokësor, që mund të shtrihet në një sipërfaqe prej rreth një milje katrore ose më shumë, përfshin korridore, dhoma të mëdha dhe struktura të gdhendura në gur ranor, të ndërtuara me urdhër të tregtarit Joseph Williamson në fillim të viteve 1800.
Williamson, i lindur në vitin 1769, u zhvendos në Liverpool kur ishte vetëm 11 vjeç, ku nisi të punonte si tregtar duhani. Me kalimin e viteve, ai krijoi një pasuri të konsiderueshme dhe bleu tokë në zonën e Edge Hill, ku nisi një projekt të pazakontë ndërtimi.
Për më shumë se tri dekada, punëtorët e tij gërmuan në shkëmbin ranor dhe ndërtuan shtëpi e struktura mbi hapësirat nëntokësore. Megjithatë, Williamson nuk la pas harta, dokumente apo shpjegime të qarta për qëllimin e këtij projekti, duke ushqyer misterin që vazhdon edhe sot.
Nga teoritë e kontrabandës te dyshimet për sekte të fshehta
Për shumë vite, mungesa e dokumentacionit ka nxitur teori të ndryshme rreth funksionit të tuneleve. Disa kanë spekuluar se ato mund të jenë përdorur për kontrabandë, ndërsa të tjerë kanë hedhur idenë se mund të kenë shërbyer si qendra të grupeve të fshehta.
Pas vdekjes së Williamsonit, në vitin 1840, hapësirat nëntokësore u mbushën gradualisht me mbeturina dhe materiale nga ndërtesat përreth, duke u harruar për më shumë se një shekull.
Interesi për to u rikthye në fillim të shekullit XX, ndërsa kërkimet dhe studimet u intensifikuan më vonë. Në vitin 1999, vullnetarët arritën të gjenin hyrje në disa pjesë të rrjetit dhe nisën një punë të gjatë për pastrimin dhe dokumentimin e tyre.
Gjatë gërmimeve janë zbuluar dhoma të mëdha, korridore në disa nivele, tavane me harqe prej tullash, si dhe objekte të përditshme të shekujve XIX dhe XX, përfshirë shishe, enë dhe pjesë kukullash.
Një projekt për t'u dhënë punë të varfërve
Pas dekadash kërkimesh, organizatat që merren me ruajtjen e tuneleve kanë arritur në përfundimin se shpjegimi më i mundshëm është bamirësia.
Në fillim të shekullit XIX, Liverpooli ishte një qytet portual në zhvillim të shpejtë, por përfitimet e rritjes ekonomike nuk ndaheshin në mënyrë të barabartë. Industrializimi po linte shumë zejtarë pa punë, ndërsa përfundimi i Luftërave Napoleonike në vitin 1815 solli edhe një numër të madh ushtarësh të çmobilizuar në kërkim të mjeteve të jetesës.
Sipas vullnetarëve që kanë studiuar kompleksin, Williamson mund të ketë organizuar gërmimet për t'u siguruar punë burrave që përndryshe do të mbeteshin pa të ardhura dhe nuk do të mund të mbanin familjet e tyre.
Disa prej punëtorëve mund të kenë gërmuar hapësira që nuk kishin ndonjë funksion të qartë ekonomik, madje në raste të caktuara mund t'i kenë mbushur sërish ato pasi përfundonin punën. Kjo përforcon bindjen e studiuesve se qëllimi kryesor nuk ishte fitimi tregtar, por krijimi i vendeve të punës.
Edhe pse ky shpjegim konsiderohet më bindësi nga organizatat që kujdesen për tunelet, ai mbetet një përfundim i bazuar në kërkimet historike dhe jo një fakt i vërtetuar përfundimisht nga dokumente të shkruara prej vetë Williamsonit.
Një sallë nëntokësore që të kujton një katedrale
Ndër hapësirat më mbresëlënëse të zbuluara është e ashtuquajtura “Salla e Banketeve”, e cila arrin rreth 8.2 metra lartësi dhe 20 metra gjatësi. Dhoma ka një strukturë monumentale me harqe dhe një dysheme të mbuluar ende nga një shtresë e trashë rrënojash.
Emri i saj lidhet me një histori të vjetër, sipas së cilës Williamson kishte ftuar njerëz të pasur në shtëpinë e tij, por u kishte shërbyer një vakt të thjeshtë me fasule dhe proshutë. Thuhet se ata që qëndruan u shpërblyen më pas me një banket madhështor në këtë sallë. Megjithatë, kjo histori nuk konsiderohet e dokumentuar mirë.
Sot, dy organizata të veçanta merren me ruajtjen dhe vizitat në kompleksin e tuneleve. Vullnetarët vazhdojnë gërmimet dhe organizojnë ture për vizitorët, duke zbuluar gradualisht pjesë të tjera të këtij rrjeti të jashtëzakonshëm.
Misteri i Tuneleve të Williamsonit mund të mos jetë zgjidhur plotësisht, por ideja se një projekt kaq i madh mund të ketë lindur nga dëshira për të ndihmuar njerëzit në nevojë i jep historisë një dimension të veçantë njerëzor.
Pothuajse dy shekuj më vonë, gërmimet vazhdojnë, ndërsa trashëgimia e Joseph Williamsonit mbetet e pranishme në një labirint nëntokësor që ende ka shumë për të treguar.
Burimi: CNN, artikulli i Maureen O'Hare.
