Izraeli dhe SHBA drejt zgjedhjeve, rezultati mund të ndryshojë fatin e botës
Monday 26 October 2026, 19:07
Dritare.net
Nga James Landale-BBC
Brenda pak ditësh, miliona votues në dy kontinente, të ndarë nga rreth 6 mijë milje, do të ushtrojnë të drejtën e tyre demokratike në dy palë zgjedhje, rezultatet e të cilave mund të kenë pasoja të thella për të gjithë botën.
Të martën, izraelitët do t’u drejtohen kutive të votimit për të zgjedhur parlamentin e ri, ndërsa një javë më vonë, amerikanët do të votojnë për të përcaktuar përbërjen e re të Kongresit.
Ish-kryetari i Dhomës së Përfaqësuesve në SHBA, Tip O’Neill, dikur shprehej se “e gjithë politika është lokale”. Por pasojat e këtyre zgjedhjeve, pa dyshim, do të jenë globale.
Këto dy procese zgjedhore nuk janë thjesht të afërta në kohë. Ato janë të ndërthurura ngushtë. E ardhmja e qeverisjes së Izraelit do të ketë ndikim afatgjatë në Lindjen e Mesme dhe në luftërat që vijojnë në rajon. Ndërkohë, çdo ndryshim në hartën elektorale të SHBA-së mund të përcaktojë jo vetëm ecurinë e këtyre konflikteve, por edhe të ardhmen e ekonomisë globale.
Mes dy vendeve ekziston edhe një lidhje e drejtpërdrejtë: grupi lobues “Republicans Overseas Israel” vlerëson se rreth gjysmë milioni izraelitë, që zotërojnë edhe pasaporta amerikane, kanë të drejtë vote në të dyja proceset.
Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu ka vënë në pah aleancën e tij me presidentin amerikan Donald Trump, përfshirë edhe përmes kësaj afisheje elektorale të partisë Likud në Tel Aviv.
Kryetari i këtij grupi, Marc Zell, tha se këta votues mund të ndikojnë në gara të ngushta në SHBA, siç është ajo për Senatin në Miçigan. Sipas tij, rreth 10 mijë fletëvotime nga Izraeli pritet të përdoren në këtë garë.
“Ata mund të bëjnë vërtet diferencën”, i tha Zell BBC-së.
Por lidhja mes politikave të dy vendeve është edhe më e thellë, veçanërisht kur bëhet fjalë për luftën e SHBA-së dhe Izraelit kundër Iranit.
Sulmi masiv ajror, i nisur në shkurt, shkatërroi shumë objektiva ushtarake dhe vrau një pjesë të madhe të udhëheqjes iraniane. Megjithatë, ai nuk arriti të rrëzonte regjimin, i cili u kundërpërgjigj fuqishëm në të gjithë Gjirin Persik, duke marrë kontrollin e Ngushticës së Hormuzit dhe duke vënë në rrezik një pjesë të madhe të furnizimit botëror me energji.
Çështja e Iranit
Vetë fakti që zgjedhjet po zhvillohen ka ndikuar tashmë në vendimmarrjen politike.
Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu e ka përdorur fushatën elektorale për të rritur vëmendjen ndaj mundësisë së një sulmi të ri kundër Iranit.
Ai ka bërë pretendime të reja për kërcënimin bërthamor iranian, pa paraqitur prova, duke këmbëngulur sërish se regjimi islamik duhet të rrëzohet.
Qëllimi i tij është të forcojë imazhin si një lider i aftë për të garantuar sigurinë e Izraelit, reputacion që u dëmtua rëndë pas sulmeve vdekjeprurëse të 7 tetorit, të udhëhequra nga Hamasi.
Edhe presidenti amerikan Donald Trump ka shtuar spekulimet për sulme të reja ndaj Iranit, duke mbështetur fushatën e Netanyahut për rizgjedhje. Trump ka deklaruar se të dy duhet “ta përfundojnë së shpejti punën” në Iran.
Megjithatë, pavarësisht retorikës së ashpër, raportime kontradiktore sugjerojnë se Trump ka ndërhyrë për ta frenuar Netanyahun nga një sulm ndaj Iranit përpara ditës së zgjedhjeve. Sipas këtyre raportimeve, presidenti amerikan druhet se një rritje e re e çmimeve të energjisë do t’u kujtojë votuesve amerikanë luftën e tij jopopullore.
Presidenti amerikan Donald Trump ka zhvilluar fushatë në mbështetje të kandidatëve republikanë për Kongresin, përfshirë edhe në Miçigan, ku gara për Senatin është e ngushtë.
A mund të shtyhet një sulm ndaj Iranit deri pas zgjedhjeve?
Në mediat izraelite po shtohen spekulimet se Netanyahu mund të përpiqet të sigurojë mbijetesën e tij politike duke sulmuar Iranin, pas zgjedhjeve, në cilësinë e kryeministrit në detyrë.
Sipas kësaj teorie, ai mund të kërkojë krijimin e një qeverie të unitetit kombëtar, ku të jetë pjesë edhe vetë, në vend të një koalicioni mes partive opozitare.
Netanyahu është konsideruar prej kohësh si një nga figurat më të qëndrueshme dhe më të afta për të mbijetuar politikisht në Izrael. Nëse do të humbiste pushtetin, ai do të përballej me një hetim zyrtar për veprimet e tij përpara sulmeve të 7 tetorit, si dhe me rifillimin e proceseve ligjore që lidhen me akuzat për korrupsion.
Spekulimet janë aq të forta, sa rivali i tij, ish-shefi i ushtrisë izraelite Gadi Eisenkot, ka përjashtuar tashmë mundësinë e bashkimit me një qeveri të unitetit kombëtar.
Ashtu si shumica e politikanëve kryesorë izraelitë, Eisenkot e konsideron Iranin një kërcënim ekzistencial për Izraelin dhe mbështet veprimet ushtarake kundër regjimit islamik. Megjithatë, ai ka paralajmëruar shprehimisht kundër përshkallëzimit të luftës për qëllime politike.
“Pas zgjedhjeve, Trump do të jetë i përqendruar te trashëgimia e tij politike”
Trump mund të jetë më i gatshëm të sulmojë Iranin pas zgjedhjeve të mesit të mandatit, kur të mos jetë më i kufizuar nga llogaritë elektorale dhe mund të kërkojë të dalë nga lufta me një goditje të fundit.
Disa analistë besojnë se Irani është dobësuar aq shumë ekonomikisht nga lufta dhe sanksionet, sa një raund i ri sulmesh ushtarake mund t’i nxisë iranianët të rrëzojnë regjimin.
Të tjerë e shohin këtë si një tjetër shpresë të pabazuar. Është një strategji që ka dështuar vazhdimisht, por që vazhdon të gjejë mbështetje në Uashington.
“Pas zgjedhjeve të mesit të mandatit, ai do të jetë në fazën e trashëgimisë politike. Do të dëshirojë të tregojë se mund të ndërmarrë veprime në çdo çështje që nuk është moçali i brendshëm”, i tha BBC-së një diplomat perëndimor, i cili ka njohuri të drejtpërdrejta për situatën.
Në Izrael ekziston një konsensus i gjerë mes shumicës së partive për kërcënimin që paraqet Irani dhe nevojën për ta kufizuar atë. Por nëse votuesit zgjedhin një qeveri të re, vendi mund të ketë një kryeministër me më pak interesa politike dhe personale për të ndërmarrë sulme të reja.
Në këto rrethana, edhe Trump ka lënë të kuptohet se qëndrimi i tij mund të ndryshojë.
“Nëse Izraeli ka udhëheqësin e gabuar, që do të thotë këdo tjetër përveç Bibi-t [nofka e Netanyahut], Amerika do të duhet ta bëjë vetë këtë punë, dhe unë nuk jam i prirur ta bëj këtë”, shkroi ai në rrjetet sociale.
Netanyahu e ka përdorur fushatën e këtij viti për të rritur vëmendjen ndaj mundësisë së një sulmi të ri kundër Iranit.
Nuk është çudi që zyrtarët në Teheran po ndjekin sondazhet e opinionit publik në SHBA po aq nga afër sa edhe analistët në Uashington.
Rreziku, natyrisht, është që sulmet pas zgjedhjeve ta zhysin Lindjen e Mesme në një kaos të ri, nëse Irani do të kundërpërgjigjet me forcë.
Zyrtarët iranianë kanë kërcënuar publikisht dhe privatisht se do të godasin aeroportet, tubacionet, kabllot nënujore, objektet energjetike, impiantet e shkripëzimit të ujit, si dhe bazat dhe anijet luftarake amerikane.
Ministri i Jashtëm i Iranit, Abbas Araghchi, shkroi në “Financial Times” se sulmet e reja do të vinin “jetët e civilëve, mirëqenien e të gjitha shteteve të rajonit dhe ekonominë globale në rrezik të madh”.
Ekonomia, një tjetër pikë e përbashkët mes dy zgjedhjeve
Dy proceset zgjedhore ndërthuren sërish kur bëhet fjalë për ekonominë globale.
Përballueshmëria e kostos së jetesës dhe çmimet janë kthyer në çështje qendrore të fushatës për zgjedhjet e mesit të mandatit në SHBA. Situata është përkeqësuar nga lufta e Trumpit, e cila ka rritur çmimet, ndërsa Irani ka kufizuar rrjedhën e energjisë përmes Ngushticës së Hormuzit.
Ekonomia është gjithashtu një çështje e rëndësishme në zgjedhjet izraelite, ku votuesit përballen me çmime të larta dhe paga të ulëta. Edhe këtu, lufta ka luajtur rolin e saj, pasi rritja e shpenzimeve të mbrojtjes ka shtuar presionin mbi financat publike.
Trump është përpjekur të qetësojë votuesit përpara zgjedhjeve të mesit të mandatit. Ai ka hequr sanksionet ndaj Rusisë, me shpresën se importimi i naftës dizel nga Moska do të ulte ndjeshëm çmimet, por deri më tani pa sukses.
Ai ka mbajtur një qëndrim të ashpër ndaj Ukrainës, duke i kërkuar udhëheqjes së saj të bëjë lëshime, me shpresën, gjithashtu të parealizuar deri tani, për të siguruar një fitore në politikën e jashtme.
Por pakënaqësia e republikanëve ndaj strategjisë së tij të diskutueshme po rritet.
Senatori Thom Tillis, nga Karolina e Veriut, një kritik i shpeshtë i Trumpit, i tha CBS News:
“Nëse presidenti dëshiron vërtet të ulë çmimet e energjisë, ai mund ta bëjë këtë duke zgjidhur çështjen e Iranit, dhe jo duke i bërë një nder Vladimir Putinit”.
Në shumë shtete amerikane ka nisur tashmë votimi i hershëm për zgjedhjet e mesit të mandatit të muajit të ardhshëm.
Një nga pasojat e luftës me Iranin, së bashku me operacionet ushtarake të Izraelit në Gaza dhe në Bregun Perëndimor të pushtuar, është edhe përçarja e mbështetjes tradicionale dypartiake në SHBA për Izraelin.
Abdul El-Sayed, kandidati i krahut të majtë të demokratëve për Senatin në Miçigan, po zhvillon fushatë me premtimin për të shkurtuar ndihmën ushtarake për Izraelin.
“Një aleat që merr paratë e tua për të të shtyrë drejt luftërave që nuk duhet t’i bësh, nuk është aleat”, i tha ai ABC News.
SHBA-ja dhe Izraeli fillimisht e sulmuan Iranin për të shkatërruar raketat balistike, për të dobësuar kapacitetet bërthamore, për të kufizuar mbështetjen e tij ndaj milicive aleate dhe madje për të rrëzuar të gjithë regjimin.
Që atëherë, objektivat e luftës kanë ndryshuar dhe tashmë synimi është rihapja e Ngushticës së Hormuzit.
Brad Lander, kandidat demokrat për Kongresin në Nju Jork dhe gjithashtu pjesë e krahut të majtë të partisë së tij, zgjodhi të udhëtonte drejt Bregut Perëndimor vetëm pak ditë përpara votimit.
Ai ndihmoi palestinezët në vjeljen e ullinjve dhe u ndalua për pak kohë nga forcat izraelite. Të gjitha këto u kthyen në materiale për fushatën e tij në rrjetet sociale.
Në historinë e politikës amerikane, kjo nuk është diçka e zakonshme.
Madje, edhe Netanyahu po paralajmëron se në të ardhmen Izraeli mund të duhet të mbijetojë pa mbështetjen e pakushtëzuar të sigurisë nga SHBA-ja.
Nëse demokratët do të fitonin më shumë kontroll në Kongres, kjo mund të vendoste disa kufizime mbi mbështetjen e pakushtëzuar amerikane për Izraelin.
Kongresi ka kompetenca tradicionale që mund t’i përdorë për të kufizuar shpenzimet ushtarake. Ai mund të shkurtojë gjithashtu ndihmën ushtarake për Izraelin.
Megjithatë, si president, Trump do të ruante kompetenca të konsiderueshme ekzekutive, si dhe të drejtën e vetos, për të vazhduar luftën sipas mënyrës që ai e sheh të arsyeshme.
Gadi Eisenkot, udhëheqësi i partisë Yashar dhe ish-shef i ushtrisë izraelite, ka përjashtuar mundësinë e pjesëmarrjes në një qeveri të unitetit kombëtar pas zgjedhjeve.
Nëse Netanyahu do të humbiste zgjedhjet, largimi i tij nga pushteti do t’i jepte fund edhe marrëdhënies së ndërlikuar me Trumpin, e cila ka kaluar nga afërsia e madhe në përplasje të forta.
Javën e kaluar, presidenti amerikan e quajti homologun izraelit “një kryeministër luftëtar të madh”. Gjatë verës, ai e kishte cilësuar Netanyahun si “të çmendur, dreqi e marrtë”.
Një udhëheqës i ri izraelit do të duhej të ndërtonte një marrëdhënie të re me një president amerikan që po i afrohet fundit të mandatit, duke krijuar një dinamikë krejt të ndryshme.
Nëse demokratët do të fitonin më shumë kontroll në Kongres, kjo mund të kufizonte mbështetjen e pakushtëzuar të SHBA-së për Izraelin. Por Trump do të ruante ende pushtet të konsiderueshëm për të vijuar konfliktin.
Vendimi i Izraelit dhe SHBA-së për të nisur luftën kundër Iranit në fillim të këtij viti ka transformuar ekonominë globale dhe gjeopolitikën ndërkombëtare.
Zgjedhjet që votuesit e të dy vendeve do të zhvillojnë në ditët në vijim mund të përcaktojnë drejtimin që do të marrë bota në të ardhmen./dritare.net
