5.000 dollarë për çdo amerikan! Premtimi i Trumpit që po trondit SHBA-në
Friday 11 September 2026, 09:09
Dritare.net
Donald Trump ka premtuar se çdo i rritur amerikan do të marrë 5,000 dollarë nëse republikanët fitojnë zgjedhjet e mesmandatit në nëntor. Premtimi, i bërë papritur në konventën republikane në Dallas, ka shkaktuar reagime të forta brenda vetë Partisë Republikane dhe ka ngritur pikëpyetje serioze për financimin, ligjshmërinë dhe realizueshmërinë e tij.
Presidenti amerikan Donald Trump ka bërë një nga premtimet më të pazakonta të fushatës së tij, duke deklaruar se çdo i rritur në Shtetet e Bashkuara do të përfitojë një pagesë prej 5,000 dollarësh, nëse Partia Republikane arrin të fitojë zgjedhjet e mesmandatit të nëntorit.
Trump e bëri njoftimin gjatë fjalimit të tij në natën e parë të konventës republikane të mesmandatit në Dallas, Teksas. Megjithëse fjalimi ishte i gjatë dhe përmbante shumë tema të tjera, presidenti e përmendi pagesën rreth një orë pas nisjes së fjalimit, në një moment kur vëmendja e audiencës kishte filluar të binte.
Premtimi u prit me duartrokitje të forta nga mbështetësit e Trumpit në sallë. Megjithatë, ai menjëherë shkaktoi pyetje të shumta: Nga do të dalin paratë? Kush do t'i marrë? A mund ta autorizojë presidenti vetë këtë pagesë? Dhe a është premtimi një përpjekje për të ndryshuar një garë zgjedhore ku republikanët po përballen me vështirësi?
Një faturë prej rreth 1.3 trilionë dollarësh
Sipas vlerësimeve të cituara nga BBC, në Shtetet e Bashkuara jetojnë rreth 270 milionë të rritur. Nëse secili prej tyre do të merrte 5,000 dollarë, kostoja totale do të arrinte në rreth: 1.35 trilionë dollarë.
Kjo është një shumë jashtëzakonisht e madhe, sidomos në një kohë kur borxhi dhe deficiti federal amerikan janë tashmë në nivele të larta.
Trump nuk dha gjatë fjalimit një plan të detajuar se si do të financohej pagesa. As Shtëpia e Bardhë nuk dha menjëherë një mekanizëm konkret për zbatimin e saj.
Në një deklaratë, Shtëpia e Bardhë e mbrojti presidentin duke thënë se njoftimi ishte një tjetër dëshmi se Trump bën atë që ekspertët thonë se nuk mund të bëhet dhe se ai vazhdon të sjellë rezultate për amerikanët. Por deklarata nuk shpjegoi se ku do të gjenden 1.3 trilionë dollarët.
A do të përdoren të ardhurat nga tarifat?
Një nga shpjegimet e mundshme erdhi nga zëvendëspresidenti JD Vance. Vance sugjeroi se pagesat mund të financoheshin nga të ardhurat që qeveria amerikane mbledh përmes tarifave doganore.
Ideja lidhet me politikën tregtare të Trumpit, i cili ka vendosur tarifa të shumta ndaj importeve gjatë presidencës së tij.
Por problemi është se të ardhurat nga tarifat deri tani nuk janë të mjaftueshme për të mbuluar një pagesë prej 5,000 dollarësh për çdo të rritur amerikan.
Sipas Bipartisan Policy Center, SHBA ka mbledhur rreth 475 miliardë dollarë nga tarifat dhe taksat e akcizës që nga fillimi i vitit 2025. Ndërkohë, më shumë se 100 miliardë dollarë janë kthyer pas vendimeve gjyqësore që rrëzuan një pjesë të tarifave.
Pra, edhe nëse të gjitha të ardhurat e mbetura do të përdorëshin për këtë qëllim, ato do të ishin shumë larg shumës së nevojshme.
A është premtimi ligjërisht i mundur?
Një tjetër pikëpyetje e madhe është ligjshmëria. Sipas ligjit federal amerikan, është e paligjshme që pagesat të përdoren në mënyrë të drejtpërdrejtë për të ndikuar mënyrën se si një person voton.
Në pamje të parë, deklarata e Trumpit mund të tingëllojë si një marrëveshje politike: votuesit mbështesin republikanët dhe më pas marrin para.
Megjithatë, juristët kanë interpretime të ndryshme.
Dr Joan Mahoney, pedagoge e drejtësisë në Universitetin e Southampton, tha se premtimi mund të konsiderohet i ligjshëm nëse pagesa u jepet të gjithëve, pavarësisht se për kë votojnë.
Sipas këtij interpretimi, premtimi mund të shihet më shumë si një premtim politik për uljen e taksave apo shpërndarjen e një përfitimi ekonomik, sesa si pagesë direkte për votën.
Por Laurel Rapp, drejtuese e programit për SHBA-në dhe Amerikën e Veriut në Chatham House, e përshkroi premtimin si një marrëveshje shumë më transaksionale dhe të pazakontë sesa premtimet tradicionale elektorale.
Trump thotë se Kongresi mund të mos jetë i nevojshëm
Një tjetër problem është se presidenti amerikan nuk ka zakonisht autoritet të pakufizuar për të shpenzuar qindra miliarda apo triliona dollarë pa autorizim nga Kongresi.
Trump, megjithatë, ka sugjeruar se Kongresi mund të mos jetë i nevojshëm.
Në një intervistë me CBS, ai tha se nuk mendonte se Kongresi do të duhej të miratonte domosdoshmërisht pagesën, ndërsa shtoi se ligjvënësit do ta bënin këtë nëse do të ishte e nevojshme.
Ekspertët ligjorë, megjithatë, kanë vënë në dyshim nëse një president mund të autorizojë përmes një urdhri ekzekutiv një shpenzim kaq të madh. Për një pagesë prej rreth 1.3 trilionë dollarësh, rezistenca në Kongres pritet të jetë e konsiderueshme.
Erica York, ekonomiste e lartë në Tax Foundation, tha se do të ishte jashtëzakonisht e befasuar nëse Kongresi do të miratonte një propozim të tillë.
Ajo argumentoi se ekonomia amerikane ndodhet tashmë në një trajektore të paqëndrueshme për shkak të deficiteve që pritet të vazhdojnë të rriten.
Republikanët nuk janë të gjithë dakord
Reagimet ndaj premtimit kanë qenë të përziera edhe brenda Partisë Republikane. Disa republikanë e kanë mirëpritur idenë, ndërsa të tjerë kanë qenë shumë kritikë. Një nga kritikët më të zëshëm ka qenë përfaqësuesi republikan Thomas Massie nga Kentucky.
Massie, i cili ka pasur përplasje të mëparshme me Trumpin, e ironizoi premtimin duke thënë se ishte i fyer nga ideja që vota e tij mund të "blihej" për 5,000 dollarë. Ai shtoi me ironi se nuk do të pranonte asnjë shumë më të vogël se 10,000 dollarë.
Senatorja republikane Susan Collins, e cila nuk mori pjesë në konventën në Dallas sepse po zhvillon fushatë në Maine, tha se vendimet për taksat dhe shpenzimet duhet të merren në bazë të nevojave të amerikanëve dhe gjendjes së ekonomisë dhe nuk duhet të duken të lidhura me rezultatet e zgjedhjeve.
Ish-përfaqësuesi republikan Bob Good e quajti premtimin një "skemë socialiste për blerjen e votave".
Këto reagime tregojnë se propozimi nuk po shihet vetëm si një premtim populist nga demokratët, por po shkakton edhe shqetësim tek konservatorët fiskalë brenda kampit republikan.
Demokratët: "Premtim bosh"
Demokratët e kanë sulmuar menjëherë premtimin. Ata e kanë përshkruar atë si një "premtim bosh", duke vënë në pikëpyetje nëse Trump ka një plan real për ta financuar. Kritika kryesore është se presidenti po premton një shumë kolosale pa paraqitur një projekt konkret financiar apo ligjor.
Nëse Kongresi do të refuzonte të autorizonte fondet, Trump do ta kishte shumë të vështirë ta zbatonte premtimin vetëm përmes pushtetit ekzekutiv.
Nuk është hera e parë që Trump premton para
Premtimi i ri nuk është rasti i parë kur Trump ka propozuar pagesa direkte për amerikanët.
Ai ka premtuar më parë 2,000 dollarë për amerikanët, të financuara nga të ardhurat e tarifave doganore. Këto pagesa, megjithatë, nuk janë realizuar.
Ekziston edhe një precedent tjetër.
Elon Musk kishte propozuar që qytetarët amerikanë të merrnin 5,000 dollarë, të financuara nga kursimet që do të sillte Departamenti i Efikasitetit të Qeverisë, i njohur si DOGE. Edhe këto pagesa nuk u materializuan.
Nga ana tjetër, Trump ka realizuar disa premtime të tjera financiare. Ai ka krijuar llogaritë e kursimit për fëmijët, me një kontribut prej 1,000 dollarësh nga qeveria për fëmijët e lindur gjatë mandatit të tij.
Gjithashtu, pjesëtarët e ushtrisë amerikane morën një pagesë prej 1,776 dollarësh në kuadër të festimeve për 250-vjetorin e Shteteve të Bashkuara.
A është ky një sinjal paniku?
Kjo është pyetja më e madhe politike. Zgjedhjet e mesmandatit zakonisht shihen si një referendum mbi presidentin në detyrë. Edhe pse Trump nuk është vetë në fletën e votimit, rezultati do të përcaktojë se sa kontroll do të ketë Partia Republikane mbi Kongresin gjatë dy viteve të fundit të mandatit të tij.
Dhe situata politike nuk është ideale për Trumpin.
Sipas analizës së BBC-së, presidenti përballet me nivele historikisht të ulëta të miratimit, ndërsa lufta me Iranin është bërë gjithnjë e më jopopullore dhe pasojat ekonomike të saj po ndihen edhe në çmimin e karburanteve.
Në të njëjtën kohë, kostoja e jetesës dhe përballueshmëria ekonomike mbeten ndër shqetësimet kryesore të votuesve.
Inflacioni është më i ulët se kulmi i arritur pas pandemisë gjatë administratës Biden, por vazhdon të jetë problem për shumë amerikanë. Pikërisht në këtë kontekst, premtimi prej 5,000 dollarësh mund të shihet si një përpjekje për të adresuar drejtpërdrejt shqetësimin ekonomik të votuesve.
Një lëvizje e pazakontë, por tipike për Trumpin
A është kjo shenjë se Trump ka filluar të frikësohet nga një humbje e mundshme?
Nuk ka prova të mjaftueshme për të thënë me siguri se presidenti është në panik.
Megjithatë, koha e njoftimit është domethënëse. Më pak se dy muaj para zgjedhjeve, Trump po propozon një përfitim financiar prej mijëra dollarësh për pothuajse të gjithë elektoratin amerikan, pa dhënë ende një plan të qartë për zbatimin e tij.
Robert Moran, ish-strateg dhe sondazhist republikan, tha se premtimi duhet parë në kontekstin e sezonit elektoral. Sipas tij, është një premtim i jashtëzakonshëm dhe ende nuk është e qartë se nga do të vijnë paratë, por "është sezon fushate".
Laurel Rapp e sheh lëvizjen më drejtpërdrejt si një përpjekje për të mbajtur kontrollin e Kongresit, ndërsa mandati i Trumpit hyn në dy vitet e fundit. Sipas saj, fakti që paratë po përdoren si argument politik lidhet me sondazhet që nuk janë në favor të republikanëve dhe as të vetë Trumpit.
Trump po luan edhe një herë me politikën e tij populiste
Trump e ka ndërtuar një pjesë të madhe të suksesit të tij politik mbi premtime të mëdha, deklarata të drejtpërdrejta dhe mënyra jo tradicionale të komunikimit me votuesit.
Premtimi prej 5,000 dollarësh përshtatet me këtë strategji. Ai është i thjeshtë për t'u kuptuar, prek drejtpërdrejt portofolin e votuesit dhe mund të krijojë një mesazh shumë të fuqishëm elektoral:
"Nëse republikanët fitojnë, ju merrni para."
Problemi është se midis një premtimi elektoral dhe një çeku real ka një distancë të madhe. Përpara se një pagesë e tillë të mund të bëhej realitet, do të duhej të zgjidheshin çështjet e financimit, autorizimit nga Kongresi, bazës ligjore dhe mënyrës së shpërndarjes. Premtimi i Donald Trumpit për 5,000 dollarë për çdo të rritur amerikan është një nga propozimet më të pazakonta të fushatës së mesmandatit.
Ai mund të kushtojë rreth 1.3 trilionë dollarë, shumë më tepër sesa të ardhurat e tarifave që janë mbledhur deri tani dhe në një kohë kur SHBA përballet me deficite të mëdha. Ligjshmëria e premtimit mbetet objekt debati, ndërsa fuqia e presidentit për ta realizuar një pagesë të tillë pa Kongresin është shumë e kufizuar.
Politikisht, premtimi mund të jetë një lëvizje e zgjuar populiste që synon të mobilizojë votuesit e shqetësuar për ekonominë. Por mund të jetë gjithashtu një shenjë se Shtëpia e Bardhë e kupton se zgjedhjet e nëntorit mund të jenë të vështira për republikanët.
Nëse votuesit do ta besojnë premtimin, kjo mund të ndihmojë Trumpin. Nëse e shohin si një premtim të pamundur për t'u financuar, ai mund të kthehet në një tjetër pikë dobësie për presidentin.
Në fund, pyetja kryesore nuk është vetëm nëse Trump dëshiron t'u japë amerikanëve 5,000 dollarë, por nëse ai dhe republikanët mund të gjejnë paratë, autoritetin ligjor dhe mbështetjen në Kongres për ta bërë këtë realitet./L.F-dritare.net
