Zvërneci, nga Bizanti te Kushneri! Historia e vërtetë! Flet Pëllumb Xhufi!
Monday 15 June 2026, 20:08
Dritare.net
Në një diskutim të gjerë dhe të detajuar që preku historinë shekullore të Shqipërisë dhe realitetin e saj të trazuar politik, në emisionin Shqip nga Dritan Hila në DritareTV, studiuesi dhe historiani i njohur, profesor Pëllumb Xhufi, ofroi një analizë shteruese mbi transformimin e Zvërnecit nga një thesar i trashëgimisë kulturore në një epiqendër të debateve moderne gjeopolitike dhe mjedisore. Duke e trajtuar Zvërnecin si një mikrokozmos të zhvillimeve shqiptare, biseda u shtri nga periudha bizantine, te pronat e Perandorisë Osmane dhe deri te protestat e fundit qytetare dhe investimet strategjike të lidhura me figura të fuqishme globale si Jared Kushner.
Historia e fshehur e Manastirit të Zvërnecit!
Manastiri i Zvërnecit, i njohur gjerësisht për peizazhin e tij piktoresk dhe rëndësinë shpirtërore, mbart një histori që shpesh është keqinterpretuar nga gojëdhënat. Përballë pyetjeve të gazetarit mbi varrin e një princi serb të supozuar, Profesor Xhufi hodhi poshtë me vendosmëri mitet romantike. Sipas tij, manastiri është një konstruksion klasik bizantin i shekullit XIV, i cili dëshmon kristalizimin e ortodoksisë në jug të Shkumbinit. Zbulimi më magjepsës brenda mureve të tij nuk është një aristokrat sllav, por Kondo Karanxha, një tregtar vlonjat i shekullit të XVI, varri i të cilit daton që në vitin 1505. Karanxha nuk ishte thjesht një tregtar; ai shërbente si një negociator dhe informator i dyfishtë, një 'poliagjent' i kohës, që manovronte midis Sanxhakbeut të Vlorës, atij të Shkodrës dhe Republikës së Venedikut. Kjo dëshmi thekson rolin kompleks të klerikëve dhe tregtarëve në ruajtjen e ekuilibrave gjeopolitikë mesjetarë. Për më tepër, manastiri strehon edhe varrin e Marigo Posios, qëndisëses së flamurit të pavarësisë, duke shënuar një përjashtim të rrallë në rregullat strikte të manastireve për varrimin e grave, një gjest ky që reflekton varfërinë e saj në fund të jetës dhe mbështetjen nga kisha.
Demografia dhe identiteti: Narta dhe Voskopoja
Në një analizë të thellë demografike të fshatrave Nartë dhe Zvërnec, Profesor Xhufi sqaroi origjinën e popullsive që banojnë në këtë zonë. Përkundër pretendimeve për një dominim grek në Nartë, ai theksoi se komuniteti është formuar nga ardhës prej Përmetit, Myzeqesë dhe Korçës, me vetëm një familje greke të dokumentuar në fillimet e saj. Zvërneci, nga ana tjetër, ka njohur prurje masive nga popullsitë vllahe, veçanërisht pas djegies së Voskopojës. Vllahët, ose arumunët, kanë qenë një popullsi autoktone e Gadishullit Ballkanik, marrëdhëniet e të cilëve me shqiptarët kanë qenë historikisht të shkëlqyera, të zhveshura nga konfliktet. Në të vërtetë, shqiptarët vetë gëzonin një status të veçantë si aleatë ushtarakë të Perandorisë Bizantine që nga shekulli i dhjetë, duke mos u shkrirë kurrë plotësisht në nocionin e përgjithshëm të 'qytetarit bizantin'.
Tranzicioni i pronave dhe trashëgimia e Ismail Qemalit
Biseda kaloi natyrshëm tek çështja e pronave, një problem thelbësor në Shqipërinë e sotme, por me rrënjë të thella në sistemin osman. Xhufi shpjegoi se si sistemi i Spahinjve, ku prona ishte në pronësi të Sulltanit dhe jepej në këmbim të shërbimit ushtarak, degradoi gradualisht në sistemin e çifligjeve të trashëgueshme gjatë shekujve XVII dhe XVIII. Kjo solli fuqizimin e pashallëqeve lokale si ai i Ali Pashë Tepelenës. Duke u ndalur te figura e Ismail Qemalit, historiani zbuloi anën e tij si një kapitalist dhe reformator liberal. Ndryshe nga mitet se ai shiti toka për të bërë Shqipërinë, Ismail Qemali zotëronte minierën e Selenicës dhe kishte biznese në Bullgari e Liban, shpesh në bashkëpronësi me diplomatë britanikë, duke dëshmuar vizionin e tij perëndimor dhe besimin te mbështetja britanike, e cila, për fat të keq, në arenën ndërkombëtare preferoi shpeshherë Greqinë për shkak të interesave në Detin Egje.
Zhvillimi ekonomik vs. ekologjia në bregdetin e Zvërnecit
Duke e sjellë debatin në ditët e sotme, diskutimi u fokusua te protestat mjedisore kundër ndërtimit të resortit në Zvërnec nga investitorë të huaj, përfshirë dhëndrin e Donald Trump, Jared Kushner. Xhufi shprehu solidaritet me qytetarët, duke theksuar mungesën totale të transparencës nga ana e qeverisë shqiptare. Megjithatë, ai paralajmëroi kundër rreziqeve të përfshirjes së Shqipërisë në lojëra të rrezikshme gjeopolitike, veçanërisht kur retorika përzihet me konfliktin e Lindjes së Mesme dhe luftën në Gaza. Përtej gjeopolitikës, debati preku edhe çështjen e modelit ekonomik të Shqipërisë. Përqendrimi absolut te turizmi, sipas profesorit, është një iluzion zhvillimor nëse nuk mbështetet nga një industri vendase, e cila fatkeqësisht u shkatërrua qëllimisht pas viteve 1990. Ai e cilësoi si absurde që një vend me burime të mëdha si kromi, nafta dhe uji të përfundojë duke importuar gjithçka, ndërsa theksoi se një zhvillim elitar turistik është i nevojshëm, por kërkon balancë me mjedisin.
Drejtësia, opozita dhe sistemi në krizë
Pjesa e fundit e analizës u përqendrua te politika e brendshme, roli i SPAK-ut dhe protestat opozitare. Duke njohur dështimet dhe arrogancën e Partisë Socialiste në pushtet, siç është emërimi i ministrave pa përvojë në portofole kritike si arsimi, Xhufi mbeti thellësisht kritik ndaj Partisë Demokratike. Ai kujtoi historikun e kësaj force politike, duke e akuzuar për sulme të vazhdueshme ndaj institucioneve të shtetit që prej 35 vitesh, nga djegiet e institucioneve te devijimi i kauzave qytetare për interesa partiake. Analiza e tij paralajmëronte se mungesa e një alternative të shëndetshme opozitare dhe një drejtësie plotësisht të paanshme do të thellojë krizën shqiptare, ndërkohë që qytetarët përballen me një sistem mjekësor dhe arsimor që ende vuan nga pasojat e reformave drastike të tranzicionit./dritare.net
