Si të rrisim një fëmijë që dashuron leximin!
Thursday 12 November 2026, 12:12
Dritare.net
Arthur C. Brooks – The Free Press
Fëmijët lexojnë shumë, por jo atë që u nevojitet.
Fëmijët e sotëm konsumojnë më shumë fjalë dhe informacion se çdo brez para tyre. Ata kalojnë orë të tëra në telefon, lexojnë mesazhe, biseda në grupe, komente, postime në rrjetet sociale, përshkrime fotografish, rezultate kërkimi dhe artikuj në internet.
Në pamje të parë, kjo mund të krijojë përshtypjen se fëmijët po lexojnë vazhdimisht. Por ekziston një dallim i rëndësishëm mes konsumimit të informacionit në ekran dhe leximit të një libri.
Problemi nuk është se fëmijët nuk lexojnë. Problemi është se çfarë lexojnë dhe si ndikon ky lexim në mënyrën e tyre të të menduarit.
Mijëra fjalë kalojnë çdo ditë para syve të tyre, por shumë pak prej tyre janë pjesë e një historie që kërkon vëmendje, përqendrim dhe përfshirje të thellë.
Ajo që duket se po humbet është leximi i librave për kënaqësi.
Tradita e leximit në familje dhe një brez që po ndryshon
Për shumë familje, leximi ka qenë një traditë e rëndësishme. Prindërit u lexonin fëmijëve para gjumit, u blinin libra dhe përpiqeshin t'u krijonin një marrëdhënie të hershme me botën e letërsisë.
Kjo traditë mbështetej në dy supozime: se fëmijët do të rriteshin duke u bërë lexues dhe se leximi do t'i ndihmonte të bëheshin më të zgjuar dhe më të lumtur.
Supozimi i parë vazhdon të jetë kryesisht i vlefshëm. Fëmijët mund të zhvillojnë dashurinë për librat dhe ta ruajnë atë gjatë gjithë jetës.
Por marrëdhënia e brezit të sotëm me leximin është bërë më e ndërlikuar. Prindërit dhe fëmijët jetojnë në një mjedis ku telefoni është gjithmonë i pranishëm dhe ku informacioni vjen në forma të shkurtra, të shpejta dhe të vazhdueshme.
Në këtë realitet, libri konkurron me një numër të madh shpërqendrimesh.
Pse leximi i librave është ndryshe nga leximi në telefon?
Leximi i një libri të gjatë kërkon një lloj tjetër përqendrimi.
Kur lexon një roman apo një vepër letrare, nuk konsumon thjesht informacione. Ti hyn gradualisht në një botë tjetër, njeh personazhet, përjeton konfliktet e tyre dhe përpiqesh të kuptosh motivet e veprimeve të tyre.
Psikologët përdorin termin "përthithje narrative" (narrative absorption) për të përshkruar këtë gjendje. Ajo nënkupton përfshirjen e plotë në një histori, deri në atë pikë sa vëmendja largohet përkohësisht nga mjedisi përreth.
Ky proces përfshin disa elemente:
Përqendrimin e vazhdueshëm për një periudhë të gjatë.
Krijimin e imazheve dhe skenave në mendje.
Përfshirjen emocionale në historinë që lexohet.
Identifikimin me personazhet dhe përjetimet e tyre.
Ndjesinë e të qenit pjesë e botës që përshkruan libri.
Ndryshe nga përmbajtjet e shkurtra në internet, një libër nuk të jep gjithmonë informacionin menjëherë. Ai kërkon durim dhe të fton të mendosh, të imagjinosh dhe të lidhësh ngjarjet me njëra-tjetrën.
Rrjetet sociale dhe iluzioni i leximit
Mesazhet, komentet dhe postimet në rrjetet sociale përmbajnë fjalë, por leximi i tyre nuk ofron domosdoshmërisht të njëjtën përvojë si leximi i letërsisë.
Përmbajtjet e shkurtra konsumohen shpejt. Një postim pasohet nga një tjetër, një video nga një video tjetër dhe një njoftim ndërpret atë që po lexohej.
Përveç kësaj, rrjetet sociale shpesh e vendosin individin përballë krahasimit me të tjerët. Njerëzit shohin jetën, arritjet dhe përvojat e të tjerëve dhe mund të ndihen të pakënaqur me kohën që kalojnë duke ndjekur vazhdimisht përmbajtje të reja.
Arthur Brooks vëren se askush nuk tregon zakonisht se ka kaluar një pasdite të mrekullueshme duke bërë pafund lëvizje në ekranin e telefonit.
Kjo është një kontrast domethënës: një libër i mirë mund të të lërë me ndjesinë se ke përjetuar diçka të vlefshme, ndërsa orët e kaluara duke kaluar nga një postim te tjetri mund të mos të lënë asnjë kujtim të veçantë.
Çfarë fiton një fëmijë nga leximi?
Leximi i librave nuk është vetëm një mënyrë për të mësuar fjalë të reja apo për të përmirësuar rezultatet në shkollë.
Ai ndihmon në zhvillimin e imagjinatës, të mendimit kritik dhe të aftësisë për të kuptuar këndvështrime të ndryshme.
Kur një fëmijë lexon për personazhe që jetojnë në vende të tjera, përballen me vështirësi apo marrin vendime të ndërlikuara, ai përballet me përvoja që mund të jenë krejt të ndryshme nga jeta e tij.
Nëpërmjet historive, fëmijët mund të kuptojnë më mirë emocionet, marrëdhëniet njerëzore, konfliktet dhe pasojat e vendimeve.
Një libër gjithashtu i jep lexuesit mundësinë të qëndrojë gjatë me një ide. Ai nuk e detyron të kalojë menjëherë te informacioni tjetër.
Kjo është një përvojë e rëndësishme në një kohë kur vëmendja ndërpritet vazhdimisht.
Si t'i bëjmë fëmijët të dashurojnë librat?
Një nga mesazhet më të rëndësishme të Brooks është se prindërit nuk duhet të kufizohen vetëm te këshillat dhe urdhrat.
Nëse duam që fëmijët të lexojnë, duhet t'u tregojmë se leximi është një aktivitet që mund të sjellë kënaqësi.
Në vend që t'u kërkojmë vazhdimisht të lënë telefonin dhe të marrin një libër, mund të krijojmë një mjedis ku librat janë pjesë e natyrshme e jetës familjare.
Disa mënyra për ta bërë këtë janë:
1. Lexoni vetë. Fëmijët mësojnë edhe nëpërmjet shembullit. Nëse shohin prindërit duke lexuar dhe duke shijuar librat, kanë më shumë mundësi ta shohin leximin si një aktivitet të dëshirueshëm.
2. Lexojuni fëmijëve. Leximi me zë, sidomos në moshat e vogla, krijon një marrëdhënie pozitive me librat dhe i ndihmon fëmijët të zbulojnë kënaqësinë e historive.
3. Mos e ktheni leximin në ndëshkim. Nëse libri paraqitet si një detyrim apo si një aktivitet që duhet kryer vetëm për shkollën, fëmija mund të mos e lidhë kurrë me kënaqësinë.
4. Lërini të zgjedhin librat. Interesat ndryshojnë nga një fëmijë te tjetri. Disa preferojnë aventurat, të tjerë historitë fantastike, biografitë apo librat shkencorë.
5. Krijoni kohë për lexim. Një periudhë e ditës pa telefon dhe pa shpërqendrime mund t'i ndihmojë fëmijët të krijojnë një marrëdhënie më të qëndrueshme me librat.
Prindërit duhet të japin shembullin
Në fund, përgjegjësia për të krijuar një brez lexuesish nuk mund t'u lihet vetëm shkollave dhe mësuesve.
Familja ka një rol të rëndësishëm. Fëmijët vëzhgojnë sjelljen e të rriturve dhe mënyrën se si ata e përdorin kohën e lirë.
Nëse prindërit kalojnë pjesën më të madhe të kohës duke parë telefonin, është e vështirë t'u kërkojnë fëmijëve të bëjnë të kundërtën.
Prandaj, një nga mënyrat më të mira për t'i afruar fëmijët me librat është që prindërit të krijojnë vetë një marrëdhënie të shëndetshme me leximin.
Nëse dëshironi që fëmijët tuaj të lënë telefonat dhe të lexojnë diçka që mund t'u pasurojë mendjen dhe t'u ushqejë shpirtin, mos u mbani leksione. Lexoni bashkë me ta dhe shijoni edhe vetë një libër të mirë.
Sepse dashuria për librat nuk transmetohet vetëm përmes këshillave. Ajo mësohet edhe duke parë të tjerët ta jetojnë atë./dritare.net
