Nga Klevi Elezi
Në çdo demokraci moderne ekziston një dallim thelbësor ndërmjet qeverisjes dhe administrimit. Qeverisja është arti i marrjes së vendimeve politike. Administrimi është aftësia për t’i zbatuar ato me profesionalizëm, efikasitet dhe paanshmëri. Një shtet mund të ketë një qeveri aktive, programe ambicioze dhe reforma të shumta në letër, por nëse administrata nuk arrin t’i shndërrojë ato në rezultate konkrete, qytetari nuk përjeton suksesin e politikës. Ai përjeton dështimin e shtetit.
Ky është një debat që Shqipëria duhet ta zhvillojë seriozisht.
Prej vitesh, diskursi publik dominohet nga statistika, konferenca për shtyp, inaugurime, projekte dhe premtime. Megjithatë, pyetja që duhet të shtrojmë është shumë më e thjeshtë: a funksionon administrata me të njëjtin ritëm me të cilin prodhohen vendimet politike?
Shpesh përgjigjja nuk është ajo që qytetarët do të dëshironin.
Qytetari nuk e njeh shtetin nga fjalimet. Ai e njeh shtetin nga sporteli. Nga mënyra si trajtohet kur aplikon për një dokument. Nga koha që pret për një përgjigje. Nga qartësia e procedurave. Nga fakti nëse ligji zbatohet njësoj për të gjithë.
Nëse këto hallka nuk funksionojnë, problemi nuk është më vetëm administrativ. Ai bëhet politik, ekonomik dhe shoqëror.
Administrata publike nuk është thjesht një strukturë punësimi. Ajo është infrastruktura e padukshme mbi të cilën ndërtohet besimi te shteti. Një administratë profesionale krijon siguri. Një administratë e paorganizuar krijon pasiguri. Dhe pasiguria është armiku më i madh i zhvillimit.
Një biznes nuk kërkon favore. Ai kërkon rregulla të qarta. Kërkon afate të respektuara. Kërkon vendimmarrje të parashikueshme. Çdo ditë vonesë në një procedurë administrative përkthehet në kosto, humbje kohe dhe shpesh humbje investimi.
Në këtë kuptim, administrata nuk është një çështje teknike. Ajo është politikë ekonomike në praktikë.
Një nga institucionet ku kjo filozofi provohet çdo ditë është dogana.
Dogana është shumë më tepër sesa një institucion fiskal. Ajo është porta hyrëse dhe dalëse e ekonomisë shqiptare. Çdo kamion, çdo kontejner, çdo mall që hyn ose del nga vendi kalon përmes një sistemi që duhet të balancojë dy objektiva: kontrollin dhe lehtësimin e tregtisë.
Kur ky ekuilibër prishet, pasojat nuk i ndjen vetëm administrata. I ndien biznesi, konsumatori dhe ekonomia në tërësi.
Një procedurë që zgjat më shumë seç duhet, një koordinim i dobët ndërinstitucional, interpretimet e ndryshme të së njëjtës normë apo përdorimi joefikas i teknologjisë krijojnë kosto të fshehura. Këto kosto nuk shfaqen gjithmonë në buxhetin e shtetit, por shfaqen në çmimet që paguan konsumatori dhe në konkurrueshmërinë që humbet biznesi.
Po aq të rëndësishme janë edhe sektorët e tjerë të administratës.
Çështjet e pronës, procedurat administrative, shërbimet vendore dhe komunikimi institucional vazhdojnë të jenë fusha ku qytetarët kërkojnë më shumë efikasitet. Nuk mjafton që një shërbim të jetë i dixhitalizuar nëse procesi mbetet i ngadaltë ose i paqartë. Transformimi digjital nuk matet me numrin e platformave, por me përvojën reale të përdoruesit.
Shqipëria ka bërë hapa përpara në modernizimin e administratës, por sfida nuk është vetëm krijimi i sistemeve të reja. Sfida është funksionimi i tyre në mënyrë të njëtrajtshme, transparente dhe të besueshme.
Një administratë moderne duhet të ketë katër shtylla: profesionalizëm, përgjegjësi, standardizim dhe llogaridhënie.
Profesionalizmi do të thotë që vendimmarrja të mbështetet në ligj dhe kompetencë.
Përgjegjësia do të thotë që çdo vonesë, gabim apo shkelje të ketë pasoja.
Standardizimi garanton që i njëjti ligj të interpretohet njësoj në çdo institucion.
Llogaridhënia siguron që pushteti administrativ të mos jetë kurrë mbi interesin publik.
Pa këto katër elemente, edhe reformat më të mira mbeten vetëm dokumente.
Në rrugën drejt integrimit europian, Shqipëria nuk do të vlerësohet vetëm për ligjet që miraton. Do të vlerësohet për mënyrën se si funksionojnë institucionet. Bashkimi Europian nuk kërkon vetëm reforma ligjore. Ai kërkon administratë që zbaton ligjin me profesionalizëm, paanshmëri dhe qëndrueshmëri.
Prandaj, sfida më e madhe nuk është të prodhojmë më shumë strategji. Sfida është të ndërtojmë institucione që funksionojnë çdo ditë, pavarësisht ndryshimeve politike.
Administrata duhet të jetë shtylla më e qëndrueshme e shtetit, jo hallka më e brishtë e tij.
Në fund, pyetja nuk është nëse Shqipëria ka vizion. Pyetja është nëse administrata ka kapacitetin ta kthejë atë vizion në realitet.
Sepse një shtet nuk matet nga numri i vendimeve që merr. Matet nga numri i vendimeve që arrin të zbatojë drejt.
Shqipëria ka nevojë për më pak vetëkënaqësi dhe më shumë vetëanalizë. Ka nevojë për institucione që dëgjojnë, që korrigjojnë gabimet dhe që e shohin qytetarin jo si pengesë administrative, por si arsyen e ekzistencës së tyre.
Vetëm atëherë mund të themi se Shqipëria jo vetëm qeveriset, por edhe administrohet.
Dhe pikërisht aty fillon diferenca midis një shteti që funksionon dhe një shteti që vetëm premton./dritare.net
