Kujdes me produktet e pastrimit: Disa kimikate po alarmojnë shkencëtarët
Monday 10 August 2026, 14:02
Dritare.net
Disa produkte të zakonshme dezinfektuese dhe antibakteriale mund të përmbajnë kimikate që po tërheqin gjithnjë e më shumë vëmendjen e studiuesve për ndikimin e tyre të mundshëm në shëndetin e njeriut. Në fokus janë komponimet kuaternare të amonit, të njohura si QAC, të cilat përdoren gjerësisht në dezinfektues, peceta antibakteriale dhe produkte të tjera të higjienës.
Shqetësimet janë shtuar pas studimeve laboratorike dhe në kafshë që kanë gjetur lidhje të mundshme mes ekspozimit ndaj këtyre substancave dhe problemeve me inflamacionin, sistemin imunitar e atë të frymëmarrjes, hormonet riprodhuese dhe zhvillimin e trurit. Megjithatë, studiuesit theksojnë se nevojiten më shumë të dhëna për të përcaktuar saktësisht se çfarë do të thotë kjo për shëndetin e njerëzve.
Nga laboratorët te shqetësimet për fertilitetin
Studimet që kanë bërë studiuesit Patricia Hunt dhe Terry Hrubec te minjtë kanë ngritur pikëpyetje të rëndësishme. Në eksperimentet e tyre, ekspozimi ndaj QAC-ve u shoqërua me ulje të aftësisë për të mbetur shtatzënë dhe për ta çuar shtatzëninë deri në fund. Në disa studime u vunë re edhe probleme gjatë shtatzënisë dhe ndryshime në placentë.
Në disa eksperimente te minjtë janë vërejtur gjithashtu probleme në zhvillimin e fetusit. Studiuesit kanë theksuar se këto rezultate janë të rëndësishme për kërkimet shkencore, por nuk mund të interpretohen automatikisht si provë se të njëjtat efekte ndodhin te njerëzit.
Ku gjenden këto kimikate?
QAC-të përdoren në shumë produkte të përditshme, përfshirë dezinfektuesit për duar, pecetat dhe spërkatësit dezinfektues, produkte për larjen e rrobave dhe disa produkte të kujdesit personal. Ato mund të gjenden edhe në disa produkte të tjera, si freskues ajri dhe produkte për higjienën e gojës.
Përdorimi i tyre u rrit ndjeshëm gjatë pandemisë COVID-19, ndërsa një studim i vogël raportoi rritje të niveleve të QAC-ve në pluhurin e shtëpive dhe në gjakun e njerëzve gjatë asaj periudhe.
A duhet të ndalojmë përdorimin e dezinfektuesve?
Jo domosdoshmërisht. Ekspertët e cituar në material theksojnë se qëllimi nuk është ndalimi i pastrimit apo dezinfektimit, por përdorimi i tyre në situatat kur është vërtet i nevojshëm.
Në shumë raste, pastrimi i zakonshëm me ujë dhe sapun mund të jetë i mjaftueshëm. Dezinfektimi mund të jetë më i rëndësishëm kur dikush është i sëmurë me një infeksion të transmetueshëm ose kur ekziston një arsye konkrete për të eliminuar mikrobet.
Ekspertët këshillojnë gjithashtu që konsumatorët të kontrollojnë etiketat e produkteve me përshkrime si “antibakterial”, “antimikrobial”, “dezinfektues” apo “vret mikrobet”, pasi këto mund të tregojnë praninë e substancave antimikrobiale.
Kur dezinfektimi është i nevojshëm, në material përmenden edhe alternativa si produktet me acid citrik, peroksid hidrogjeni dhe alkool etilik.
Shkencëtarët kërkojnë më shumë studim
Pavarësisht shqetësimeve, përfaqësues të industrisë së produkteve të pastrimit paralajmërojnë se rezultatet nga studimet laboratorike dhe te kafshët nuk duhet të interpretohen si prova përfundimtare për rrezikun te njerëzit. Sipas tyre, rëndësi kanë doza, mënyra e ekspozimit dhe kohëzgjatja, si dhe sa ngjajnë kushtet e eksperimenteve me përdorimin real të produkteve.
Kështu, debati shkencor vazhdon. Studiuesit kërkojnë më shumë të dhëna për të kuptuar se sa i madh është rreziku real për njerëzit, ndërsa përdoruesit këshillohen të mos e teprojnë me dezinfektimin kur pastrimi i zakonshëm është i mjaftueshëm.
Mesazhi kryesor nuk është të ndalojmë pastrimin, por të kuptojmë kur duhet pastruar dhe kur është vërtet e nevojshme të dezinfektohet.
