Financial Times: Tani ose kurrë! A është serioz Bashkimi Europian për të pranuar anëtarë të rinj?
Friday 7 August 2026, 11:11
Dritare.net
Financial Times
Autorët: Henry Foy në Bruksel dhe Marton Dunai në Beograd.
Pas 13 vitesh pa asnjë anëtar të ri, Bashkimi Europian ndodhet përpara një prej debateve më të rëndësishme të dekadave të fundit: nëse duhet të hapë sërish dyert për zgjerim dhe sa i përgatitur është vetë unioni për një valë të re anëtarësimesh.
Lufta në Ukrainë, rritja e ndikimit të Kinës, pasiguria rreth angazhimit amerikan në Europë dhe konkurrenca mes fuqive të mëdha kanë ndryshuar mënyrën se si BE-ja e sheh zgjerimin. Në të kaluarën, anëtarësimi i vendeve të reja konsiderohej kryesisht një proces ekonomik dhe institucional, shkruan dritare.net. Sot, ai shihet gjithnjë e më shumë si një çështje sigurie, stabiliteti dhe ndikimi gjeopolitik.
Megjithatë, ndërsa liderët europianë flasin për nevojën e zgjerimit, brenda BE-së ekzistojnë shqetësime të forta: a mundet një union me 27 vende anëtare të funksionojë normalisht me më shumë shtete? A janë vendet kandidate realisht të gatshme të përmbushin standardet europiane? Dhe a do të jetë BE-ja në gjendje të mbajë premtimet që u ka bërë vendeve të Ballkanit Perëndimor prej vitesh?
Nga një periudhë bllokimi drejt një vale të re zgjerimi
Pas anëtarësimit të Kroacisë në vitin 2013, zgjerimi i BE-së praktikisht u ndal. Në vitin 2014, presidenti i atëhershëm i Komisionit Europian, Jean-Claude Juncker, deklaroi se Bashkimi Europian kishte nevojë për një “pushim nga zgjerimi” për të konsoliduar integrimin e vendeve të reja.
Por situata ndryshoi pas disa zhvillimeve të mëdha ndërkombëtare.
Rritja e ndikimit të Kinës në Europë;
agresioni rus ndaj Ukrainës;
shqetësimet për sigurinë energjetike;
ndryshimet në marrëdhëniet transatlantike pas rikthimit të Donald Trump në politikën amerikane;
e detyruan BE-në të rishikojë qasjen ndaj vendeve që ndodhen në kufijtë e saj.
Shumë liderë europianë argumentojnë se mbajtja larg e vendeve si Ukraina, Moldavia dhe shtetet e Ballkanit Perëndimor krijon një hapësirë ku mund të rritet ndikimi i Rusisë dhe aktorëve të tjerë.
Shqipëria: Një nga vendet që ka përshpejtuar procesin
Në artikull theksohet se Shqipëria është ndër vendet që kanë bërë progres të dukshëm në rrugën drejt BE-së. Kryeministri Edi Rama deklaron se vendi ndodhet në një moment shumë pozitiv dhe se Shqipëria ka një rrugë të qartë drejt anëtarësimit.
Rruga e Shqipërisë në BE është përshpejtuar veçanërisht pas hapjes së negociatave formale, shkruan dritare.net. Shqipëria ka nisur punën për përmbushjen e kërkesave europiane dhe ka filluar mbylljen e kapitujve të negociimit.
Megjithatë, rruga drejt anëtarësimit të plotë mbetet e gjatë dhe kërkon reforma të vazhdueshme, veçanërisht në:
forcimin e drejtësisë;
luftën kundër korrupsionit;
transparencën e institucioneve;
administratën publike;
prokurimet publike.
Mali i Zi shihet si prova e parë e zgjerimit të ri
Nga të gjitha vendet kandidate të Ballkanit Perëndimor, Mali i Zi konsiderohet më pranë anëtarësimit. Vendi ka përfunduar më shumë se gjysmën e kapitujve të negociatave dhe institucionet europiane kanë nisur përgatitjet për fazat e ardhshme.
Nëse Mali i Zi arrin të bëhet anëtar i BE-së, kjo do të ishte një sinjal shumë i rëndësishëm për rajonin, sepse do të tregonte se procesi i zgjerimit nuk është vetëm një premtim politik, por një mundësi reale.
Kryeministri i Malit të Zi, Milojko Spajić, argumenton se vendi nuk po bën vetëm ndryshime formale për të marrë anëtarësimin, por po e përdor procesin europian për të transformuar modelin e zhvillimit të tij.
Ballkani Perëndimor: Zhgënjim dhe pritje të gjata
Për vendet e Ballkanit Perëndimor, historia e integrimit europian është shoqëruar me shumë pritshmëri dhe zhgënjime.
Shumë qytetarë të rajonit kanë pritur për vite të tëra përparim konkret, ndërsa procesi është ngadalësuar nga problemet politike dhe reformat e papërfunduara.
Serbia
Serbia ishte konsideruar dikur si vendi kryesor kandidat në rajon, por procesi i saj është ngadalësuar për shkak të:
shqetësimeve për sundimin e ligjit;
marrëdhënieve të saj me Rusinë;
refuzimit për t’u bashkuar me sanksionet europiane ndaj Moskës;
problemeve me demokracinë dhe institucionet.
Presidenti serb Aleksandar Vučić argumenton se Serbia ka kapacitete të mëdha ekonomike dhe industriale dhe se duhet të ketë një rol të rëndësishëm në procesin europian.
Bosnja dhe Hercegovina dhe Kosova
Këto vende vazhdojnë të përballen me sfida të mëdha politike.
Në rastin e Kosovës, një pengesë kryesore mbetet fakti se disa vende të BE-së nuk e njohin pavarësinë e saj.
Bosnja përballet me probleme të brendshme institucionale dhe politike që e vështirësojnë procesin e reformave.
Ukraina dhe dilema më e madhe e BE-së
Ukraina është bërë simboli kryesor i debatit të ri për zgjerimin.
Nga njëra anë, shumë vende europiane duan që Ukraina të jetë pjesë e strukturave europiane për arsye sigurie dhe politike.
Ushtria ukrainase konsiderohet një nga forcat më të mëdha dhe më të përgatitura ushtarakisht në Europë, veçanërisht pas luftës me Rusinë.
Nga ana tjetër, zyrtarët europianë pranojnë se Ukraina ka probleme serioze me:
korrupsionin;
reformën në drejtësi;
funksionimin institucional.
Disa zyrtarë paralajmërojnë se pranimi i një vendi të madh si Ukraina pa përmbushur standardet do të dëmtonte vetë besueshmërinë e BE-së.
Reforma e mundshme: një rrugë e ndërmjetme drejt anëtarësimit
Një nga debatet më të mëdha brenda BE-së është nëse modeli aktual i zgjerimit duhet ndryshuar.
Franca dhe Gjermania kanë propozuar një sistem ku vendet kandidate do të integrohen gradualisht.
Në vend që të presin deri në përfundimin e të gjitha reformave për të marrë të gjitha përfitimet, ato mund të marrin akses në disa politika europiane në varësi të progresit të tyre.
Për shembull:
pjesëmarrje më e madhe në tregun europian;
bashkëpunim më i madh ekonomik;
fonde dhe programe europiane;
por pa pasur menjëherë statusin e plotë të anëtarit.
Disa vende kandidate e shohin këtë si një mundësi praktike, ndërsa të tjera druhen se mund të krijojë një “klasë të dytë” brenda Europës.
Si funksionon anëtarësimi në BE?
Për t’u bërë pjesë e Bashkimit Europian, një vend duhet të harmonizojë ligjet dhe institucionet e tij me standardet europiane në 33 kapituj negociimi.
Këto përfshijnë:
Kapitulli themelor
demokracinë;
drejtësinë;
pavarësinë e gjyqësorit;
luftën kundër korrupsionit.
Tregun e brendshëm
lëvizjen e lirë të mallrave;
kapitalit;
punëtorëve;
konkurrencën.
Ekonominë dhe zhvillimin
politikat industriale;
taksat;
doganat.
Mjedisin dhe energjinë
politikat klimatike;
transportin;
energjinë.
Bujqësinë dhe fondet europiane
zhvillimin rural;
peshkimin;
kohezionin rajonal.
Procesi përfundon vetëm kur të gjitha reformat konsiderohen të përmbushura dhe të gjitha vendet anëtare japin miratimin.
Frika nga humbja e besimit në Ballkan
Analistët paralajmërojnë se nëse BE-ja nuk jep rezultate konkrete, qytetarët e vendeve kandidate mund të humbasin besimin te projekti europian.
Një proces që zgjat pafundësisht mund të forcojë forcat politike që kundërshtojnë integrimin europian dhe kërkojnë orientime të tjera gjeopolitike.
Sipas ekspertëve, një ofertë më e qartë dhe më konkrete nga BE-ja do të mund të ndryshonte klimën politike në rajon.
Një moment vendimtar për Europën
Artikulli arrin në përfundimin se vitet e ardhshme mund të jenë momenti më i rëndësishëm për zgjerimin europian që nga vala e madhe e anëtarësimeve të vitit 2004.
Nëse BE-ja arrin të avancojë me Malin e Zi, Shqipërinë dhe vendet e tjera kandidate, ajo mund të krijojë një Europë më të madhe dhe më të fuqishme politikisht.
Por nëse debati i brendshëm për mënyrën e zgjerimit zgjatet shumë, ekziston rreziku që vendet kandidate të humbasin durimin.
Bashkimi Europian duhet të vendosë nëse zgjerimi është vetëm një premtim politik apo një strategji reale për të ardhmen e Europës./L.F-dritare.net
