Studiuesit janë aq të sigurt te kurat kundër kancerit, sa kanë nisur të pinë duhan!
Saturday 14 November 2026, 09:09
Dritare.net
A do ta shërojmë së shpejti kancerin?
Një revolucion i kohëve të fundit në parandalimin dhe trajtimin me barna i ka sjellë shkencëtarët joshësisht pranë mposhtjes së këtyre sëmundjeve ndër më të frikshmet, por disa sfida mbeten të vështira për t’u kapërcyer.
Nga Michael Peel dhe Sarah Neville, Financial Times
Karen Vousden synon t’i lërë tumoret pa ushqim. Grupi i saj në Institutin Francis Crick në Londër po heton nëse ndryshimi i dietës mund ta frenojë përparimin e qelizave malinje. Një nga drejtimet e kërkimit është të zbulohet nëse kjo mund të arrihet duke ua kufizuar qasjen te disa aminoacide të caktuara, nga të cilat ato varen për të ndërtuar proteinat. Thelbi i planit është ta zhdukë tumorin duke e rrethuar dhe duke ia ndërprerë furnizimin me lëndë ushqyese.
Ky është një tjetër kufi i ri në zhvillimin e jashtëzakonshëm të kërkimit mbi kancerin gjatë 45 viteve që Vousden ka punuar në këtë fushë. Në selinë e Institutit Crick, përballë stacionit ndërkombëtar St Pancras në Londër, ajo reflekton se si përparimet teknologjike i kanë zgjeruar gjithnjë e më shumë horizontet e kërkimit.
Vendimtare për këtë ka qenë t’i shohim kanceret jo si anomali që veprojnë më vete, por si pjesë të ndërthurura me proceset biologjike të organizmave që dëmtojnë. Kjo i ka hapur rrugën një larmie trajtimesh, si të konsoliduara, ashtu edhe eksperimentale, që mund të personalizohen dhe të veprojnë shumë më me saktësi sesa radioterapia apo kimioterapia traumatike.
Mendoj se, si të gjithë, jemi bërë shumë, shumë të interesuar për idenë se tumoret nuk lindin më vete, thotë Vousden. «Ato nuk janë individë të vegjël. Janë pjesë e ekosistemit të të gjithë organizmit… dhe aty ka një ndërveprim jashtëzakonisht të ndërlikuar, ku çdo gjë ndikon te çdo gjë tjetër.
Karen Vousden, një nga kërkueset kryesore në fushën e kancerit në Institutin Francis Crick në Londër.
Ky kuptim më i thellë është pjesë e një historie të rëndësishme suksesi afatgjatë në luftën kundër këtyre sëmundjeve të frikshme, një sukses që ndoshta nuk është vlerësuar sa duhet. Kemi bërë përparim të jashtëzakonshëm kundër disa llojeve të kancerit falë ndërthurjes së parandalimit, përmirësimeve në stilin e jetesës dhe barnave të zgjuara. Një pacient me kancer që ka qasje në trajtime ka, mesatarisht, shumë më tepër gjasa të jetojë më gjatë se pacientët e brezave të mëparshëm. Në SHBA, mbijetesa relative pesëvjeçare për të gjitha llojet e kancerit të marra së bashku, krahasuar me njerëzit pa kancer, e kaloi 70 për qind në periudhën 2015–2021. Në mesin e viteve 1970, kjo shifër ishte 49 për qind.
Këtë javë, Stéphane Bancel, drejtori ekzekutiv i Moderna-s, tha se kompania bioteknologjike amerikane mund të arrijë atë që e quajti «Graali i Shenjtë» i parandalimit, që njerëzit me rrezik më të lartë për kancer të mos e zhvillojnë kurrë sëmundjen. Bancel, kompania e të cilit u bë e famshme falë vaksinës kundër Covid-19, tha se vaksina eksperimentale e personalizuar kundër kancerit, e zhvilluar në bashkëpunim me Merck, mund ta tejkalojë edhe barin onkologjik më të shitur.
Sfida tani është të përdorim arsenalin tonë gjithnjë në zgjerim kundër kancerit për t’i ulur më tej shifrat dhe për të përmbysur disa prirje që po ecin në drejtimin e gabuar. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, në vitin 2024 kanceri shkaktoi pothuajse 10 milionë vdekje në mbarë botën, gati një të gjashtën e të gjitha vdekjeve. Sipas këtyre vlerësimeve, një në pesë njerëz zhvillon kancer gjatë jetës. Sëmundja i merr jetën një në nëntë burrave dhe një në trembëdhjetë grave.
Një ekip ndërkombëtar ekspertësh të kancerit parashikoi kohët e fundit një rritje prej 75 për qind të rasteve të reja të kancerit deri në vitin 2050, me 70 për qind të rasteve të reja te njerëzit që jetojnë në vende me të ardhura të ulëta dhe të mesme. Në total, kjo do të përkthehet në 35 milionë diagnoza në vit dhe rreth 19 milionë vdekje në vit, sipas komisionit të The Lancet Oncology për personelin që punon në fushën e kancerit, në raportin e këtij viti.
Inteligjenca artificiale, siç pritej, është promovuar si një element vendimtar i zgjidhjes. Sir Demis Hassabis, kryetari i Google DeepMind, ka si synim «t’u gjejë zgjidhje të gjitha sëmundjeve», me sa duket duke përfshirë edhe kanceret. Shyam Sankar, drejtori i teknologjisë në Palantir, pretendoi muajin e kaluar se studiuesit e kësaj teknologjie janë aq të bindur se ajo do të sjellë kura, sa kanë filluar të pinë duhan. Ai nuk paraqiti asnjë provë dhe nuk tha se çfarë po pinin saktësisht, sipas tij. Sjelljen e tyre e përshkroi si një «iluzion shoqëror».
Ky mburravecëri, qoftë e vërtetë apo e sajuar, nxjerr në pah frikën e veçantë që kanceret kanë ngjallur prej kohësh te ne. Ato ndoshta kanë ekzistuar për aq kohë sa ka ekzistuar edhe njerëzimi. Termi kancer vjen nga greqishtja karkinos, që do të thotë “gaforre”, dhe u përdor nga mjeku Hipokrat. Emri mund t’i referohet pamjes së tumoreve të dukshme, të cilat, ndërsa përhapen, kanë një qendër të fortë prej së cilës dalin degëzime që ngjajnë me këmbë./dritare.net
