Nga Rolando Dubini
Në Serbi, studentët shpesh ua kanë prishur gjumin qeveritarëve. Por e kaluara e një qeverie nuk mund të fshihet vetëm sepse ajo ka humbur zgjedhjet.
Në qershor të vitit 1968, ndërsa në Paris ngriheshin barrikada, studentët e Beogradit pushtuan universitetin dhe e pagëzuan atë me emrin «Universiteti i Kuq Karl Marks». Ata nuk kërkonin fundin e socializmit: denonconin pabarazitë dhe privilegjet burokratike. Tito u përpoq ta rikthente protestën brenda kufijve të sistemit. Problemi për pushtetin ishte se këta të rinj i merrnin seriozisht parimet që vetë pushteti shpallte.
Për të kuptuar sa e veçantë është historia serbe, duhet të kujtojmë se Jugosllavia e Titos, pas shkëputjes nga Stalini më 1948, nuk u bë një satelit i Moskës. Ajo eksperimentoi me vetëadministrimin e punëtorëve, mori pjesë në themelimin e Lëvizjes së të Paangazhuarve dhe kërkoi rrugën e vet midis dy blloqeve. Më pas erdhën kriza e viteve 1980, shpërbërja e federatës, luftërat e viteve 1990 dhe bombardimet e NATO-s më 1999. Një histori që vazhdon të rëndojë mbi Serbinë.
Studentët u rikthyen si protagonistë në protestat e viteve 1996–1997 kundër anulimit të rezultateve të zgjedhjeve vendore, të cilat kishin favorizuar opozitën. Ndërsa në vitin 2000, lëvizja rinore Otpor kontribuoi në mobilizimin që çoi në rënien e Slobodan Millosheviçit. Sigurisht, jo e vetme: revolucionet e bëra vetëm nga studentët ekzistojnë kryesisht në përmbledhje historike të nxituara.
Cikli i ri i protestave nisi më 1 nëntor 2024, kur shembja e një strehe në stacionin hekurudhor të Novi Sadit shkaktoi vdekjen e 16 personave. Pyetjet mbi kontratat publike dhe përgjegjësitë u shndërruan në një kundërshtim ndaj sistemit politik, duke përfshirë shtresa të ndryshme shoqërore.
Në zgjedhjet e 25 tetorit 2026, kjo lëvizje ka fituar shumicën. Me mbi 96% të qendrave të votimit të numëruara, rezultatet paraprake e vendosin Listën Studentore rreth 53% dhe koalicionin e Aleksandar Vuçiçit rreth 39–40%. Parashikimet u caktojnë studentëve rreth 140 nga 250 deputetët dhe listës në pushtet 103. Rezultatet janë pothuajse përfundimtare; mandatet ende duhet të shpallen zyrtarisht.
Megjithatë, ekziston një shifër që nuk mund të shpërfillet: pothuajse katër në dhjetë votues kanë zgjedhur sërish bllokun e Vuçiçit. Kjo është një pjesë e konsiderueshme e shoqërisë, e cila nuk mund të shpjegohet thjesht si rezultat i propagandës apo i klientelizmit.
Gjatë viteve të dominimit të Partisë Përparimtare Serbe, vendi ka tërhequr investime të huaja, ka zgjeruar infrastrukturën dhe ka rritur pagat dhe punësimin krahasuar me nivelet e një dekade më parë. Fondi Monetar Ndërkombëtar vëren se papunësia ka rënë nga 26% në vitin 2012 në 8,6% në vitin 2024. Në shtatë muajt e parë të vitit 2026, pagat neto janë rritur me 8,5% në terma realë krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit 2025. Këto janë rezultate konkrete, të cilat nuk zhduken për shkak të një humbjeje zgjedhore.
Natyrisht, edhe këto të dhëna duhet të shqyrtohen në tërësinë e tyre. Në korrik 2026, paga mesatare neto ishte 121.346 dinarë, ndërsa paga mediane ishte 95.036 dinarë. Kjo do të thotë se gjysma e punonjësve merrte jo më shumë se kjo shumë e fundit. Ndërkohë, në tremujorin e dytë të vitit 2026, pavarësisht se papunësia ishte 7,2%, numri i të punësuarve ishte 45.800 më i ulët se një vit më parë. Rritja ka ekzistuar, por mënyra se si shpërndahen përfitimet e saj dhe cilësia e vendeve të punës mbeten çështje të hapura.
Lista Studentore premton transparencë në kontratat publike, kontroll mbi institucionet, mbrojtje të punës dhe më shumë përgjegjësi nga qeveritarët. Megjithatë, ajo nuk përfaqëson një bllok ideologjik homogjen: brenda saj bashkëjetojnë orientime të ndryshme politike dhe shoqërore. Të bashkohesh në protestë është më e lehtë sesa të marrësh vendime për pagat, pronësinë publike dhe marrëdhëniet me Bashkimin Evropian, Kinën, Rusinë dhe Kosovën.
Serbia nuk ka zgjedhur midis një të kaluare krejtësisht të dështuar dhe një të ardhmeje të garantuar. Ajo ka mbështetur kërkesën për ndryshim, pa e fshirë konsensusin e fituar nga ata që kanë qeverisur. Kjo është ajo që e bën këtë votim historikisht interesant: shumica dëshiron të kthejë faqen, por një pakicë shumë e madhe kujton se në faqen e mëparshme nuk kishte vetëm gabime.
Historia njeh shumë qeveri të afta për të ndërtuar rrugë, por të paafta për të ruajtur besimin e qytetarëve. Dhe njeh shumë lëvizje të afta për të fituar besimin përpara se të dëshmojnë se si synojnë t’i ndërtojnë rrugët. Demokracia, me njëfarë ironie, i vë të dyja në provë./dritare.net
