Nga Artan Rugova
Një thirrje gjyqësore e lëshuar për vendosjen e flamurit shqiptar në Ditën e Flamurit në jug të Serbisë ka rihapur një pyetje më të thellë: a trajtohet identiteti i pakicave si një realitet kulturor apo si një ndërhyrje e huaj — duke nxjerrë në pah tensionin mes ligjit, sovranitetit dhe të drejtës së një komuniteti për të përcaktuar vetveten.
Më 23 janar, Enkel Rexhepi, kryetar i Këshillit Kombëtar Shqiptar në Serbi, hapi një thirrje nga gjykata. Shkelja e tij nuk ishte dhunë apo korrupsion. Ishte një flamur.
Dy muaj më parë, më 28 nëntor — Ditën e Flamurit — flamuri i kuq me shqiponjën dykrenare të zezë ishte ngritur në ndërtesën e Këshillit. Për shqiptarët, kjo datë shënon shpalljen e pavarësisë në vitin 1912. Për gjykatën serbe, ajo përbënte shkelje të ligjit.
Ligji serb për flamujt lejon që flamujt e shteteve të huaja të vendosen në ndërtesa publike vetëm nëse flamuri serb valon krahas tyre. Meqenëse flamuri shqiptar është identik me flamurin shtetëror të Shqipërisë, gjykata e trajtoi atë si simbol të huaj dhe lëshoi thirrjen sipas Ligjit për Pamjen dhe Përdorimin e Stemës, Flamurit dhe Himnit.
Në letër, kjo duket si një kundërvajtje e thjeshtë. Në realitet, prek diçka shumë më të thellë.
Rregulli nuk është shkruar vetëm për shqiptarët. Ai zbatohet për çdo flamur të huaj të vendosur në një ndërtesë zyrtare. Por në praktikë, shqiptarët janë e vetmja pakicë në Serbi, simboli kryesor etnik i së cilës është edhe flamuri i një shteti tjetër — dhe historia e së cilës lidhet me konflikt historik. Ligji mund të jetë neutral në formë. Ndikimi i tij nuk është.
Për shqiptarët në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë, flamuri i kuq me shqiponjën e zezë nuk është thjesht flamuri i shtetit shqiptar. Ai është simbol i identitetit të tyre. Ka ekzistuar shumë përpara se Shqipëria të bëhej shtet i pavarur dhe përpara se kufijtë të vizatoheshin si sot. Është shenjë përkatësie, jo deklaratë besnikërie ndaj një shteti të huaj.
Kjo është arsyeja pse situata përsëritet çdo vit. Më 28 nëntor flamujt vendosen. Policia i evidenton. Pasojnë gjoba ose thirrje gjyqësore. Përfaqësuesit shqiptarë protestojnë. Autoritetet serbe i referohen ligjit. Ajo që nga Beogradi duket si zbatim rutinë i ligjit, në terren ndihet si një kujtesë: identiteti yt pranohet vetëm në mënyrën që shteti lejon ta shfaqësh.
Pakica të tjera janë përpjekur të përshtaten duke përdorur flamuj që nuk përputhen plotësisht me simbolet e shteteve fqinje. Këshilli i pakicës hungareze, për shembull, përdor një version të modifikuar të trengjyrëshit dhe jo flamurin zyrtar të Hungarisë. Shqiptarët nuk kanë bërë të njëjtën gjë — jo sepse refuzojnë kompromisin, por sepse simboli i tyre është më i vjetër se vetë shteti dhe i pandashëm nga historia e tyre. Ndryshimi i tij do të dukej si dorëzim, jo si përshtatje.
Tensioni bëhet më i mprehtë kur krahasohet me ndjeshmëritë e vetë Serbisë. Zyrtarët serbë reagojnë fort kur simbolet serbe vihen në pikëpyetje në Kosovë. Identiteti serb trajtohet si çështje kushtetuese. Identiteti shqiptar brenda Serbisë, përkundrazi, trajtohet si çështje administrative. Njëri mbrohet. Tjetri rregullohet.
Mosmarrëveshjet për simbolet nuk janë të njëanshme. Media serbe shpesh përmend incidente që lidhen me flamujt ose gjuhën serbe në Kosovë. Simbolet janë bërë mjete në përballjen më të gjerë mes Beogradit dhe Prishtinës. Por ekziston një dallim i rëndësishëm: Serbia po përdor gjykatat për të kontrolluar mënyrën se si një pakicë shpreh identitetin brenda kufijve të saj.
Institucionet ndërkombëtare zakonisht i kanë trajtuar këto raste si shqetësime lokale dhe jo si shkelje madhore të të drejtave. Raportet evropiane dhe të Këshillit të Evropës shpesh vlerësojnë kornizën ligjore të Serbisë për pakicat në teori, ndërsa theksojnë probleme në praktikë. Çështja e flamurit rrallë bëhet temë kryesore — gjë që shpjegon pse vazhdon të përsëritet. Gjoba të vogla marrin peshë kur rikthehen çdo vit, ndaj të njëjtit komunitet, në të njëjtën datë simbolike.
Për sa kohë vetëshprehja shqiptare trajtohet përmes njoftimeve gjyqësore, kjo çështje nuk do të zhduket. Jo sepse shqiptarët refuzojnë ligjin, por sepse ligji refuzon të njohë se kush janë ata.
Një thirrje gjyqësore mund të mbyllë një dosje.
Por nuk mund të mbyllë një debat./kosovodispatch
