Pse e kuqe? Filozofia pas kryeveprës arkitekturore në Lezhë
E Mërkurë 27 Maj 2026, 20:08
Dritare.net
Identiteti vizual i Shtëpisë së Kuqe ngre pyetje të pashmangshme te kushdo që e sheh: Pse pikërisht e kuqe? Në një intervistë për gazetaren Rudina Xhunga, arkitekti Gëzim Paçarizi jep një përgjigje që gërsheton estetikën vizuale me shkencën e perceptimit të dritës dhe hapësirës. Ngjyra, larg së qeni një tekë e thjeshtë artistike, është një mjet i kalkuluar me saktësi për të kontrolluar atmosferën dhe klimën emocionale të shtëpisë, duke e bërë atë një vepër arti unike në sfondin e natyrës shqiptare.
Së pari, e kuqja në këtë projekt nuk është një ngjyrë agresive, por përkundrazi, një ngjyrë e cila krijon një qetësi mahnitëse. Sipas Paçarizit, e kuqja është ngjyra komplementare absolute e të gjelbrës që rrethon godinën. Ndërsa një ndërtesë e bardhë do të ngacmonte syrin duke krijuar një thyerje vizuale shumë të mprehtë në sfondin me pemë dhe bimësi, e kuqja vendoset në ekuilibër natyral me natyrën.
Megjithatë, funksioni i saj më i rëndësishëm është manipulimi i dritës natyrale brenda ambienteve të banimit. E kuqja prej dheu, e formuar nga pigmentet natyrore të aplikuar në beton, zbut dritën verbuese të diellit jugor nga 30 deri në 50 për qind. Nëse shtëpia do të ishte pikturuar e bardhë nga brenda, rrezatimi i diellit që hyn nga dritaret e mëdha fikse do ta bënte ambientin të verbues, ashtu siç ndodh me shtëpitë tradicionale në ishujt grekë të cilat, ndonëse reflektojnë nxehtësinë nga jashtë, janë tepër agresive për syrin kur je brenda. "Këtë material nuk do ta kisha përdorur në veri të Evropës.", shpjegon Paçarizi, duke theksuar rëndësinë e të kuptuarit thellë të kontekstit gjeografik dhe gjeofizik të një vendi para se të hidhet në letër dizajni.
Kjo vëmendje ndaj dritës shpjegon edhe një tjetër detaj të çuditshëm, por magjepsës të Shtëpisë së Kuqe: shtëpia nuk ka fare perde. Planimetria dhe orientimi i shtratit, pozicionimi i dritareve, si dhe aftësia zbutëse e mureve të kuqe e bëjnë dritën aq intime saqë privatësia dhe gjumi i qetë arrihen natyralisht pa pasur nevojë të fshihesh pas tekstileve.
Por përtej formave dhe dritave, shfaqet një diskutim akoma më thelbësor rreth arkitekturës së kësaj vepre: kostoja dhe qasja klasore e saj. Me të drejtë mund të imagjinohet se një shtëpi që përfundon në faqet e Elle Decoration është e paarritshme nga ana financiare, ndoshta rezidenca milionëshe e ndonjë oligarku. Gëzim Paçarizi e hedh poshtë këtë mititektural me forcë dhe buzëqeshje. 'Kjo është shtëpi e popullit,' deklaron ai, duke vënë në dukje se në të vërtetë, kjo shtëpi ka kushtuar 20% më lirë sesa shtëpitë normale komerciale të të njëjtit vëllim që shiten në treg. Si u arrit kjo? Sekreti qëndron te sinqeriteti i materialeve. Në ndërtimet standarde, paratë shpenzohen për mbështjellje, për suva dekorative, për fshehjen e strukturave, për lukse artificiale dhe dekorime pa shije. Këtu, vetë struktura e vrazhdë prej betoni është lënë e hapur si thelbi i dizajnit. Format e ndërtimit nuk mbulohen me gjips. Arkitektura vetë është dekori. Në këtë mënyrë, arkitekti vërteton se bukuria e jashtëzakonshme dhe standardi botëror nuk janë domosdoshmërisht të varura nga buxhetet astronomike, por nga kreativiteti dhe sinqeriteti me materialin dhe kontekstin lokal./dritare.net
