Brenda shtëpisë shqiptare që ka pushtuar revistat botërore të arkitekturës!
E Mërkurë 27 Maj 2026, 19:07
Dritare.net
Një nga veprat më të diskutuara dhe më të vlerësuara në revistat ndërkombëtare të arkitekturës gjendet në Ishull të Lezhës. E njohur si Shtëpia e Kuqe, kjo godinë unike është vepër e arkitektit të njohur shqiptaro-zviceran, Gëzim Paçarizi. Në një intervistë për gazetaren Rudina Xhunga në DritareTV, arkitekti zbulon jo vetëm sekretet e kësaj shtëpie që ka bërë xhiron e botës në publikimet prestigjioze të dizajnit, por edhe një filozofi të tërë mbi atë se çfarë duhet të përfaqësojë arkitektura në Shqipërinë dhe Kosovën e sotme.
Një rikthim te rrënjët me materiale natyrale
Një nga aspektet më goditëse të Shtëpisë së Kuqe është përdorimi i materialeve lokale. Gati 90% e elementeve të përdorura në ndërtim kanë ardhur nga një rreze jo më e madhe se 20 kilometra. Paçarizi shpjegon se shtëpia është ndërtuar me një qasje thellësisht ekologjike dhe natyrale. Një shembull magjepsës është përdorimi i hirrës së qumështit si lidhës natyral për suvatimin, i përzier me gëlqere dhe gurë të thyer. Ky material 'i gjallë', i cili u përdor dikur në Gjirokastër dhe mban në këmbë qytetin e Venecias, ka aftësinë të vetëshërohet duke thithur lagështinë dhe duke mbyllur të çarat nga lëvizjet e tokës. Krahas saj, mermeri i kuq i gjetur rastësisht në Kukës i jep shtëpisë një identitet të fortë vizual.
Bioklima dhe integrimi me natyrën
Shtëpia nuk është thjesht një strehë; ajo është një organizëm që bashkëvepron me natyrën. Paçarizi e ka konceptuar godinën si një shtëpi bioklimatike, që arrin të mbajë të freskët ambientin në verë dhe të ngrohtë në dimër pa pasur nevojë për kondicionerë të fuqishëm. Kjo arrihet përmes dritareve të mëdha fikse që shërbejnë për dritë dhe peizazh, si dhe dritareve të vogla me rrjeta që mundësojnë një ajrosje tërthore perfekte. Kopshti dhe hapësirat e jashtme përbëjnë 50% të sipërfaqes së banueshme, duke reflektuar klimën mesdhetare të Shqipërisë ku njerëzit jetojnë më shumë se gjashtë muaj në vit në ambient të hapur.
Demokracia e estetikës: një shtëpi për popullin
Ndryshe nga sa mund të mendohet duke parë fotot në revistat e huaja luksoze, Shtëpia e Kuqe nuk është një pallat oligarkësh. Paçarizi thekson me krenari se kjo është një shtëpi e thjeshtë, e cila ka kushtuar rreth 20% më pak se një shtëpi e zakonshme në tregun shqiptar. Kjo ndodh sepse arkitektura vetë shërben si dekor. Nuk ka mbështjellje të shtrenjta apo dekorime të kota. Struktura e betonit, ngjyra natyrale e dheut e aplikuar si pigment, dhe mungesa e perdeve (pasi dizajni ruan privatësinë natyralisht) e bëjnë këtë shtëpi thellësisht funksionale dhe ekonomike.
Përplasja mes globalizmit dhe identitetit lokal
Arkitekti jep një kritikë të fortë ndaj zhvillimeve të fundit urbane në qytete si Vlora apo Tirana, ku mbizotëron një botoks arkitekturor. Godinat moderne kudo po bëhen kopje pa identitet të arkitekturës globale. Sipas Paçarizit, Shqipëria nuk e ka bërë ende siç duhet kalimin nga arkitektura tradicionale në atë bashkëkohore. Zgjidhja nuk është ndërtimi i kullave të vjetra prej guri në formë klisheje, por gjetja e një regjionalizmi bashkëkohor, krijimi i një arkitekture të re që mban aromën, ngjyrat dhe shpirtin e vendit. Shtëpia e Kuqe është një manifest i kësaj ideje, ku e kuqja përshtatet me të gjelbrën e natyrës duke zbutur dritën e fortë të diellit.
Standardet zvicerane në realitetin ballkanik
Ndonëse operon me bazë në Gjenevë, Paçarizi nuk i ul asnjëherë standardet kur ndërton në Ballkan. Ai ankohet se ritmi i shpejtë i ndërtimeve në Shqipëri dhe Kosovë shpesh sakrifikon cilësinë, duke mos i lënë kohë pasionit dhe studimit. Puna e tij kërkon me vite për t'u pjekur, ashtu si Shtëpia e Kuqe që mori mbi katër vjet për t'u finalizuar, mes vështirësive të pandemisë dhe sfidës për të trajnuar mjeshtrit lokalë në teknika tradicionale të harruara./dritare.net
