Divorci, telefonat dhe kontrolli/ BBC: Si po e drejtojnë talebanët, Afganistanin
Monday 24 August 2026, 14:02
Dritare.net
Pesë vjet pasi talebanët morën sërish pushtetin në Afganistan, një investigim i BBC-së sjell një pamje të rrallë të mënyrës se si funksionon regjimi i tyre dhe si përjetohet përditshmëria nën rregullat e tij.
Në një zyrë në veri të Afganistanit, një 18-vjeçare kërkon divorcin nga bashkëshorti, të cilin e akuzon se e ka dhunuar dhe rrahur për muaj me radhë. Përballë saj ndodhet guvernatori i provincës Jawzjan, Abdullah Sarhadi, ish-komandant taleban dhe ish-i burgosur në Guantanamo.
E reja, e identifikuar me emrin e ndryshuar Tuba, këmbëngul se vendimin e ka marrë tashmë.
“Po të kishte ndonjë mundësi për të jetuar bashkë, nuk do të isha këtu”, thotë ajo.
Guvernatori përpiqet ta bindë të qëndrojë në martesë dhe e paralajmëron për vështirësitë që mund të përballet pas divorcit. “Kush do të martohej me mua pas divorcit?”, e pyet ai në mënyrë retorike. Vajza i përgjigjet se dinjiteti dhe nderi i saj tashmë janë shkatërruar.
Më vonë, Sarhadi thotë se gratë janë “të pamenduara” dhe “me intelekt të mangët”, ndërsa burrat përreth tij qeshin.
Rasti tregon vështirësitë me të cilat përballen gratë afgane nën regjimin taleban. Gratë janë përjashtuar nga pjesa më e madhe e vendeve të punës, janë ndaluar të ndjekin universitetet dhe përballen me kufizime të shumta në lëvizje dhe jetën publike.
Familja e vajzës thotë se do ta çojë çështjen në gjykatë, megjithëse sistemi gjyqësor i talebanëve e bën shumë të vështirë për një grua të marrë divorcin pa pëlqimin e bashkëshortit.
Një regjim që thotë se ka ndryshuar
Gjatë një periudhe dyvjeçare, BBC-ja ka pasur qasje të pazakontë te figura të rëndësishme të regjimit taleban, përfshirë persona që dikur planifikonin sulme vetëvrasëse apo fshiheshin në shpella dhe që sot mbajnë poste zyrtare.
Talebanët erdhën në pushtet në vitin 2021 duke pretenduar se kishin ndryshuar. Por shumë prej politikave të tyre ngjajnë me interpretimin e ashpër të Sheriatit që zbatuan gjatë viteve 1990.
Guvernatori Sarhadi është një prej shembujve. Ai ishte komandant taleban gjatë regjimit të parë dhe u mbajt për disa vite në Guantanamo Bay pasi forcat e udhëhequra nga SHBA rrëzuan talebanët në vitin 2001.
Kur grupi u rikthye në pushtet, Sarhadi u bë guvernator, fillimisht në Bamiyan dhe më pas në Jawzjan. Së fundmi ai është bërë zëvendëskomandant i një trupi ushtarak në Kunduz.
“E shkatërrova Budën me duart e mia”
Sarhadi ishte komandant në Bamiyan kur talebanët shkatërruan statujat gjigante të Budës, një akt që shkaktoi tronditje dhe dënim të gjerë ndërkombëtar.
Fillimisht ai përpiqet t’u shmanget pyetjeve për këtë ngjarje, por më pas pranon:
“E shkatërrova me duart e mia.”
Ai thotë se gjithçka që talebanët kanë bërë dhe vazhdojnë të bëjnë është në përputhje me ligjin e Zotit dhe nuk shpreh pendesë për shkatërrimin e monumenteve antike.
Edhe teknologjia është nën kontroll. Sarhadi tregon se ndalimi i telefonave inteligjentë për zyrtarët ka ngadalësuar punën. Tani përdor një telefon të vjetër me ekran të vogël dhe thotë se dërgimi i dokumenteve dhe komunikimi janë bërë më të vështira.
Nga organizator i sulmeve vetëvrasëse në zyrtar të regjimit
Në Kabul, BBC-ja takon Habibullah Badr, një tjetër figurë të regjimit me një të kaluar të dhunshme.
Badr thotë se dikur ishte përgjegjës për operacionet e sulmuesve vetëvrasës në Kabul.
“E njihja shumë mirë çdo rrugë dhe rrugicë të Kabulit”, tregon ai.
Sulmet vetëvrasëse të talebanëve vranë mijëra njerëz në Afganistan, përfshirë civilë. Megjithatë, Badr shmang pyetjet për sulme konkrete dhe thotë se nuk dëshiron të hapë plagët e së kaluarës.
Ai ka mbajtur poste të rëndësishme në administratë, përfshirë atë të zëvendësdrejtorit të burgjeve në të gjithë vendin. Ironikisht, dikur kishte qenë i dënuar me vdekje dhe i burgosur pikërisht në burgun që më vonë drejtoi.
Zëri që u ndërpre pasi kërkoi shkollat për vajzat
Në një takim tribal, një prej pjesëmarrësve ngre një çështje të ndjeshme.
Sultan Mohammad Talaee, ndërsa nderon Badrin si “luftëtar të madh”, shpreh edhe një ankesë: shkollat dhe arsimi duhet të jenë të hapura për të gjithë.
“Shpresoj të mos ju ofendojë”, thotë ai.
Pas një heshtjeje të sikletshme, mikrofoni i tij hiqet.
Më vonë ai i thotë BBC-së se kishte kërkuar hapjen e shkollave për vajzat, duke argumentuar se kërkimi i dijes është detyrim si për burrat, ashtu edhe për gratë në Islam.
Ai tregon se kishte edhe gjëra të tjera për të thënë, por nuk e lejuan të fliste më gjatë.
“Të drejtat e grave duhet të shihen përmes Sheriatit”
Zëdhënësi i qeverisë talebane, Zabihullah Mujahid, i njohur gjithashtu me emrin e tij të vërtetë Tahir Shah Seddiqi, thotë se regjimi është i përkushtuar ndaj të drejtave të grave, por vetëm brenda kuadrit të Sheriatit.
I pyetur për premtimet e bëra në vitin 2021 se gratë do të mund të punonin dhe studionin, ai përgjigjet se gjithçka duhet parë “përmes lentes së Sheriatit”.
Sipas tij, lejimi i grave të punojnë në zyra si ajo e tij mund të çojë në “imoralitet” dhe të cenojë “dinjitetin” e tyre.
Për arsimin e grave, ai thotë se çështja është ende “në diskutim” dhe se duhet gjetur një zgjidhje të bazuar në Sheriat.
Edhe liria e medias është e kufizuar. Mujahid pranon se në Afganistan ka kufizime dhe thotë se mediat nuk mund të transmetojnë materiale që bien ndesh me ligjet dhe ritet islame.
Kandahari, zemra e regjimit
Në Kandahar, qyteti që konsiderohet zemra e talebanëve dhe nga disa tashmë edhe kryeqyteti de facto i tyre, kufizimet janë forcuar.
Burrat duhet të mbajnë mjekër, radiot nuk lejohen të transmetojnë muzikë apo zërat e grave dhe gazetarët e BBC-së nuk u lejuan të filmonin në qytet.
Lideri suprem i talebanëve, Hibatullah Akhundzada, jeton në këtë zonë, por rrallë shfaqet publikisht dhe nuk ka dhënë intervista për mediat.
Varfëria mbetet një nga problemet kryesore
BBC-ja vizitoi gjithashtu zonat ku dikur fshiheshin luftëtarët talebanë në shpella.
Sot, disa prej tyre janë pjesë e forcave të sigurisë. Megjithatë, zonat ku ata veprojnë mbeten ndër më të varfrat në vend.
Sipas OKB-së, rreth tre në katër afganë nuk janë në gjendje të sigurojnë nevojat e tyre bazë.
Banorët kërkojnë ujë, rrugë dhe qendra shëndetësore. Edhe pse zyrtarët talebanë thonë se po punojnë për ekonominë dhe problemet sociale, papunësia, varfëria dhe paqëndrueshmëria ekonomike mbeten shqetësime të mëdha.
Një grua që ka protestuar kundër regjimit thotë për BBC-në se gratë nuk mund ta pranojnë përgjithmonë këtë situatë.
“Unë mendoj se talebanët kanë frikë nga gratë e arsimuara”, thotë ajo. “Ata duan gra të paarsimuara, në mënyrë që ato të mos rrisin burra të mençur. Sepse kjo do t’i jepte fund talebanëve.”
Pesë vjet pas rikthimit të talebanëve në pushtet, Afganistani mbetet një vend ku kontrolli mbi jetën publike, arsimin, median dhe veçanërisht gratë është pjesë qendrore e mënyrës se si qeveriset vendi./dritare.net
