Autizmi, çrregullimi i gjenive të keqkuptuar?!
E Enjte 2 Prill 2026, 19:07
Dritare.net
Nga Malvina Tare
Autizmi mbetet një nga temat më të diskutuara dhe njëkohësisht më të keqkuptuara në Shqipëri. Në vitet e fundit, gjithnjë e më shpesh dëgjohet se “shumë fëmijë po diagnostikohen me autizëm pa qenë realisht të tillë”, veçanërisht në rastet kur ata nuk flasin në kohën e pritur. Ky perceptim ka sjellë konfuzion te prindërit dhe ka ngritur pikëpyetje mbi mënyrën si bëhen vlerësimet.
Specialistët theksojnë se autizmi nuk lidhet vetëm me të folurin. Ai është një çrregullim i zhvillimit që ndikon në komunikim, ndërveprim social dhe sjellje. Vonesa në të folur mund të jetë një shenjë paralajmëruese, por nuk është e mjaftueshme për të vendosur një diagnozë. Në shumë raste, mungesa e informacionit bën që prindërit të lëkunden mes dy ekstremeve: ose e neglizhojnë problemin, ose bien në panik.
Ndërkohë, rritja e numrit të diagnozave shpesh lidhet me një ndërgjegjësim më të madh dhe me përmirësimin e metodave të identifikimit. Fëmijët sot po vlerësohen më herët dhe më saktë se më parë, çka rrit mundësitë për ndërhyrje të hershme dhe përparim në zhvillim. Por ekspertët paralajmërojnë se etiketimi i nxituar, pa një vlerësim të plotë multidisiplinar, mbetet një rrezik real.
Në këtë realitet kompleks, në qendër të vëmendjes janë prindërit dhe mbi të gjitha nënat. Ato janë shpesh të parat që vërejnë shenjat, të parat që përballen me pasigurinë dhe të parat që kërkojnë përgjigje. Në një shoqëri ku stigma vazhdon të ekzistojë, shumë nëna po gjejnë forcën për të folur hapur për autizmin e fëmijëve të tyre, duke thyer heshtjen dhe duke kontribuar në rritjen e ndërgjegjësimit.
Por përtej debatit mbi diagnozat, një realitet mbetet i padiskutueshëm sfidat e përditshme që hasin këta fëmijë. Nga vështirësitë në komunikim, tek integrimi në çerdhe, kopshte apo shkolla, çdo ditë sjell pengesa që kërkojnë durim, përkushtim dhe mbështetje të vazhdueshme.
Ekspertët dhe aktivistët theksojnë një mesazh të qartë se prindërit nuk duhet të ndihen të vetëm. Ata duhet të mbështeten nga familja, nga institucionet dhe nga shoqëria në tërësi. Mbështetja nuk është vetëm emocionale, por edhe praktike, si aksesi në terapi cilësore, edukimi i përshtatshëm dhe politika gjithëpërfshirëse që ndihmojnë zhvillimin e fëmijëve.
Çështja nuk është thjesht nëse një fëmijë është diagnostikuar saktë apo jo. Thelbi qëndron tek mirëkuptimi, pranimi dhe mbështetja.
Sepse çdo fëmijë, pavarësisht sfidave që përballet, meriton një mundësi të barabartë për t’u rritur dhe zhvilluar, po ashtu çdo prind meriton një shoqëri që e mbështet, jo që e gjykon rrugën e rritjes së fëmijës së tyre.
Një element tjetër që shpesh keqkuptohet është fakti se autizmi nuk është një gjendje e vetme, por një spektër i gjerë. Ai përfshin forma të ndryshme, nga më të lehtat deri tek ato më komplekse. Një prej formave më të njohura është sindroma Asperger, e cila zakonisht shfaqet tek individë me inteligjencë mesatare ose mbi mesataren, por me vështirësi në ndërveprimin social dhe komunikimin emocional. Kjo tregon se jo çdo fëmijë në spektër përballet me të njëjtat sfida dhe as nuk ka të njëjtat nevoja çdo rast është unik dhe kërkon qasje të personalizuar.
Në fakt, historia njeh edhe figura të jashtëzakonshme që besohet se kanë qenë në spektrin e autizmit, duke sfiduar stereotipet që shpesh e shoqërojnë këtë gjendje. Emra si Albert Einstein, Isaac Newton apo Nikola Tesla shpesh përmenden në këtë kontekst për mënyrën e tyre të veçantë të të menduarit dhe përqendrimit të thellë. Edhe figura më bashkëkohore si Elon Musk kanë folur hapur për përjetimet e tyre në spektrin e autizmit. Këto shembuj nuk duhet të romantizojnë sfidat reale, por tregojnë se autizmi nuk përcakton kufijtë e aftësive të një individi përkundrazi, në shumë raste, ai mund të shoqërohet me mënyra unike të të menduarit dhe krijimtari të jashtëzakonshme.
Shoqëria ka nevojë për më shumë kujdes dhe thellësi në mënyrën si i sheh dhe i gjykon fëmijët në spektrin e autizmit. Shpesh, ajo që duket si “ndryshe” apo “e pazakontë” mund të jetë në fakt një formë e veçantë inteligjence apo perceptimi. Historia ka treguar se individë si Albert Einstein apo Nikola Tesla nuk u përshtatën gjithmonë me normat e kohës së tyre, por kjo nuk i pengoi të ndryshonin botën.
Prandaj, është thelbësore që shoqëria të mos ngatërrojë potencialin me kufizimin, dhe të mos etiketojë si problem atë që mund të jetë një talent i jashtëzakonshëm. Në vend të paragjykimit, duhet të kultivojmë mirëkuptim dhe mbështetje sepse pas çdo fëmije që duket “ndryshe”, mund të fshihet një mendje që një ditë do të bëjë diferencën./dritare.net
