Pse quhet Tiranë? Studiuesi zbulon teoritë që kanë ndarë historianët
Tuesday 28 July 2026, 20:08
Dritare.net
Nga vjen emri i kryeqytetit të shqiptarëve? Kjo pyetje gjeografike e etimologjike ka qenë objekt debatesh pasionante përgjatë shekujve, duke ngritur një mori teorish ku secila përmban rëndësinë e vet kulturore. Gjatë përpjekjes për të zbërthyer fillesat e Tiranës, inxhinieri Gazmend Bakiu i ftuar në emisionin Dekalog nga Roland Qafoku në DritareTV, rreshtoi me saktësi metodike variantet kryesore të cilat u kanë rezistuar viteve, ndonëse me argumente të përziera mbështetëse.
Një nga historitë më të famshme romantike ishte ajo sipas së cilës Sulejman Pashë Bargjini e emërtoi qytetin në nder të fitores së tij në Teheran të Persisë gjatë shërbimit si komandant osman. Kjo hipotezë populiste konsiderohet sot si një mit absolutisht i pavërtetë. Dokumentet venedikase që datojnë shumë përpara lindjes së Sulejman Pashës, flasin qartë për zona me emërtimin "Tirana" (që prej shekullit të 14-të). Në këtë mënyrë, romantizimi i heroit ushtarak shpërbëhet para dokumenteve.
Një tjetër këndvështrim interesant, i cili vjen nga studiues të hershëm dhe qasje linguistike, është i lidhur thellësisht me zakonet e fiseve ilire në prodhimin blegtoral. Tirana ishte një rajon me fusha pjellore të rrethuara nga male. Kjo krijon lidhjen me fjalën "Tyros" me rrënjë greko-latine, e cila i referohet produkteve të bulmetit ose djathit, duke sugjeruar se zona përbënte një treg të madh djathi nga malësitë përreth.
Varianti i tretë fokusohet në relievin dhe aspektin gjeologjik. Fusha e Tiranës ishte pika ku lumenjtë e përrenjtë, përfshirë atë të Lanës, përplaseshin dhe depozitonin materiale të forta nga malet, duke lënë sipërfaqe toke "të rëna" (pasi ranë nga gërryerja ujore). Dialekti i zonës, duke shkrirë frazat "të rëna" ose "të lana", mendohet të jetë transformuar ngadalë në Tiranë. Një variant tjetër lidhet me rajonin toskë dhe termat që tregojnë banorët me origjinë etruske, apo Tirrenët.
Pavarësisht pasurisë së këtyre hipotezave, etimologjia nuk ofron siguri të plotë. Vetë Bakiu zgjedh të qëndrojë neutral, duke përdorur shembullin e Vjenës, një kryeqytet tjetër europian që as austriakët nuk arrijnë ta deshifrojnë plotësisht etimologjikisht. Rëndësia e këtij debati qëndron në thellësinë e kërkimit dhe në ndërgjegjësimin që Tiranë është padyshim një toponim me moshë më të madhe se vetë qendra formale e vitit 1614, duke lidhur epokat e errëta me modernen./dritare.net
