Rudina Xhunga: Gazetarinë nuk po e vret inteligjenca artificiale por gjobat dhe paratë e krimit!
E Martë 26 Maj 2026, 09:09
Dritare.net
Në një peizazh mediatik që po transformohet me shpejtësi marramendëse, sfidat e gazetarisë shqiptare kanë kaluar nga mbijetesa fizike në vitet e tranzicionit, në mbijetesën morale dhe etike në epokën e dixhitalizimit. Në një intervistë të fundit për podcast-in 'Pro Ligj', gazetarja Rudina Xhunga ofroi një analizë të mprehtë dhe shpeshherë kritike mbi gjendjen aktuale të medias në Shqipëri, duke prekur tema që variojnë nga mungesa e rregullimit shtetëror dhe infiltrimi i parave të krimit, te përdorimi i inteligjencës artificiale dhe përgjegjësia e gazetarëve ndaj shoqërisë.
Kalimi nga ekrani tradicional te hapësira digjitale
Në dekadat e fundit, televizioni ka qenë mbreti i padiskutueshëm i informacionit në Shqipëri. Megjithatë, zhvillimi i teknologjisë ka sjellë një zhvendosje të natyrshme të audiencës drejt platformave online dhe formateve të reja si podcast-et. Xhunga, e cila ka qenë e para që krijoi një platformë të pavarur digjitale DritareTV, theksoi se të qenit pionier mbart një kosto të rëndë. Rruga e pashkelur kërkon sakrifica financiare dhe personale, por gjithashtu provon një të vërtetë themelore: është gazetaria ajo që tërheq shikuesin, jo domosdoshmërisht buxhetet gjigante të televizioneve tradicionale. Krijimi i hapësirave të tilla i ka dhënë mundësi gazetarëve të ruajnë pavarësinë dhe të komunikojnë drejtpërdrejt me audiencën, pa filtrat e pronarëve të mëdhenj të mediave.
Një model financimi i rrezikuar dhe hija e krimit
Një nga pikat më kritike të trajtuara gjatë bisedës ishte mënyra se si financohen mediat online sot. Xhunga ngriti alarmin mbi një realitet të zymtë ku tregu mediatik mbetet i paformalizuar dhe pa një mbështetje të mirëfilltë nga institucionet shtetërore. Në mungesë të kësaj mbështetjeje transparente, një pjesë e medias ka gjetur rrugë të errëta financimi, shpesh të lidhura me botën e krimit. Sipas gazetares, ky fenomen ka prishur jo vetëm ekuilibrat e tregut mediatik, por ka dëmtuar rëndë vetë indin e shoqërisë. Pranimi i këtyre parave si diçka 'normale' ka krijuar një ambient ku e vërteta humbet vlerën dhe ku paraja dikton narrativën publike, duke favorizuar figura me të shkuar kriminale dhe duke margjinalizuar qytetarët e ndershëm.
Etika gazetareske dhe pasojat e 'viralitetit'
Në një epokë ku suksesi shpesh matet me klikime, etika gazetareske duket se po kalon një krizë të thellë. Raportimi i ngjarjeve tragjike dhe përdorimi i detajeve personale të viktimave për të rritur 'viralitetin' është kthyer në një normë shqetësuese. Gazetarja theksoi se etika në gazetari është thelbësisht një zgjatim i etikës njerëzore: të mos i bësh tjetrit atë që nuk do të doje të të bënin ty. Ajo dënoi praktikën e marrjes në pyetje të familjarëve në momentet e tyre të dhimbjes më të madhe dhe kërkoi që fokusi i medias të zhvendoset nga ekspozimi i viktimave te llogaridhënia e abuzuesve. Për më tepër, ajo theksoi se lajmet e vazhdueshme negative, dezinformimi dhe gjyqet publike po e dekurajojnë rininë shqiptare, duke kontribuar drejtpërdrejt në fenomenin e emigrimit masiv.
Heshtja e intelektualëve dhe dominimi i zhurmës
Një tjetër pasojë e këtij agresiviteti mediatik është tërheqja e zërave intelektualë dhe profesionistëve të suksesshëm nga jeta publike. Nga frika e sulmeve, keqinterpretimeve apo gjobëvënieve nga portale të caktuara, shumë individë që kontribuojnë realisht në zhvillimin e vendit preferojnë të punojnë në heshtje. Ky zbrazëti mbushet nga 'zëra të zhurmshëm' pa një peshë reale, duke krijuar një perceptim të shtrembëruar të realitetit shqiptar. Xhunga bëri thirrje për një rikthim të vëmendjes tek njerëzit e zakonshëm dhe profesionistët, ata që përbëjnë asetet e vërteta të vendit.
Inteligjenca Artificiale: kërcënim apo mundësi?
Ndërsa teknologjia avancon, debati mbi rolin e Inteligjencës Artificiale (IA) në media është bërë i pashmangshëm. Në ndryshim nga frika e përgjithshme se IA do të zëvendësojë gazetarët, Xhunga e sheh atë si një bashkëpunëtor të domosdoshëm. Ajo ndau përvojën e platformës së saj me përdorimin e avatarëve dhe mjeteve si ChatGPT gjatë fushatave zgjedhore për të mbuluar lajmet me kosto më të ulëta. Megjithëse kostot fillestare të këtyre teknologjive mbeten të larta dhe adoptimi i tyre kërkon kohë, IA ofron një potencial të jashtëzakonshëm për të optimizuar punën e redaksive. Gazetarët, sipas saj, nuk duhet të tremben, por të mësojnë të përshtaten dhe të ndërveprojnë me këto teknologji të reja.
Integriteti profesional dhe pasioni për profesionin
Në fund të bisedës, u adresua një stereotip i vjetër i medias vizive, ai i kërkesës së vazhdueshme për një imazh specifik, apo siç u formulua në pyetje, që 'televizioni të kërkon të zhveshur'. Xhunga e hodhi poshtë këtë premisë përmes shembullit të karrierës së saj, e cila nisi në vitin e trazuar 1997. Ajo theksoi se integriteti, thellësia e pyetjeve dhe përgatitja profesionale janë ato që garantojnë jetëgjatësi në këtë profesion. Gazetaria, përfundoi ajo, nuk është një mjet për të vendosur 'gjoba' apo për të fituar famë të shpejtë, por është një mision, një pasion dhe një ëndërr që kërkon përkushtim jetësor. Përballë sfidave të reja teknologjike dhe krizave etike, ruajtja e dinjitetit mbetet monedha e vetme që nuk zhvlerësohet asnjëherë në fushën e gazetarisë./dritare.net
