E vërteta e Luftës së Trojës dhe lidhjet e Itakës me Epirin! Flet Apollon Baçe!
Tuesday 21 July 2026, 18:06
Dritare.net
Kur flitet për epokën homerike dhe Luftën e Trojës, kufijtë midis mitit dhe realitetit historik shpesh bëhen të padallueshëm. Kjo periudhë e hershme, e cila ka ushqyer letërsinë dhe artin perëndimor për mijëvjeçarë, fsheh brenda saj të vërteta kronologjike dhe gjeografike që kërkojnë një analizë të thellë e të specializuar. Në një bisedë të detajuar me gazetarin Roland Qafoku në emisionin "Dekalog" në DritareTV, arkeologu dhe studiuesi shqiptar Apollon Baçe shtjelloi prapavijën e vërtetë kohore të këtyre epikave, duke shpjeguar distancën e madhe që ndan ngjarjet reale nga dokumentimi i tyre i shkruar, si dhe lidhjet e forta gjeografike e kulturore mes ishullit të Odisesë, Itakës, dhe tokave epirote.
Sipas profesor Baçes, është thelbësore të kuptohet kronologjia e ngjarjeve për të pasur një qasje të drejtë ndaj asaj që njohim sot si Lufta e Trojës. Ngjarja historike e rënies së Trojës mendohet të ketë ndodhur rreth vitit 1200 para lindjes së Krishtit. Ndërkohë, poeti antik Homeri besohet t'i ketë dhënë formë përfundimtare 'Iliadës' rreth shekullit të 8-të para Krishtit dhe 'Odisesë' në fund të shekullit të 8-të apo fillim të shekullit të 7-të para Krishtit. Kjo do të thotë se ekziston një hendek kohor prej afro 400 deri në 500 vitesh midis luftës reale dhe shkrimit të epikës. Gjatë gjithë kësaj kohe, kujtimet e lavdishme, betejat, heronjtë dhe traditat u ruajtën dhe u përcollën brez pas brezi përmes eposit gojor. Baçe argumenton se eposet kanë vetinë të mbivendosin elementë të kohërave të ndryshme, një fenomen që e krahason me Eposin e Kreshnikëve në traditën shqiptare, ku elementë të shekullit të 6-të pas Krishtit dhe referenca të mëvonshme historike janë shkrirë në një trup të vetëm legjendar.
Një nga provat më interesante materiale të diskutuara nga akademiku ishin monedhat e gjetura që ilustrojnë skena nga epika e Odisesë. Ai theksoi rëndësinë e një monedhe romake dhe një monedhe nga vetë Itaka e lashtë. Monedha e Itakës shfaq Odisenë me një 'plis' (apo pilleus) në kokë, një element veshjeje me ngarkesë të thellë historike që ka nxitur debate pafund mes studiuesve lidhur me origjinën e tij, qoftë ajo ilire, maqedonase apo më gjerë. Përtej veshjes, një tjetër detaj prekës që vjen nga këto artefakte është paraqitja e Odisesë të veshur si lypës në momentin kur kthehet në atdhe, ku i vetmi që arrin ta njohë pas dy dekadash mungesë është qeni i tij besnik, Argos, skenë e cila përfaqëson një nga simbolet më të fuqishme të dashurisë dhe besnikërisë në letërsinë antike.
Aspekti më domethënës i trajtesës së Baçes ishte pozicionimi gjeografik i Itakës dhe lidhja e saj me Epirin, një territor i konsideruar si djepi i popullsive ilire dhe pellazge. Ai theksoi se Itaka ndodhet në një distancë jashtëzakonisht të shkurtër nga kontinenti, konkretisht rreth 48 kilometra nga skaji i Prevezës, një rajon që përfaqësonte ekstremet etnike të popullsive të lashta, paraardhëse të shqiptarëve. Përballë Itakës ndodhet Akarnania, për të cilën enciklopedistët më të mëdhenj të antikitetit si Pauly-Wissowa kanë theksuar se akarnanët ishin thelbësisht epirotë në origjinën dhe gjuhën e tyre. Kjo afërsi jo vetëm gjeografike, por mbi të gjitha kulturore e shoqërore, mbështet tezën se zakonet, të drejtat dhe e përditshmja e paraqitur nga Homeri në 'Odisenë', në fakt nuk bazoheshin thjesht në fantazinë greke, por pasqyronin realitetin e pastër të bashkëjetesës dhe traditave epirote e ilire të rajonit. Përmes kësaj gjeografie fizike dhe njerëzore, Baçe demonstron se mitet që kanë ndërtuar qytetërimin perëndimor janë thellësisht të rrënjosura në tokat e lashta ballkanike./dritare.net
