Këto dy suplemente vitaminash më shumë po ju dëmtojnë, sesa ndihmojnë
E Mërkurë 11 Shkurt 2026, 20:08
Dritare.net
Nga Daryl Austin-National Geographic
Vitaminat dhe suplementet janë një industri në zhvillim. Edhe pse ka shumë suplemente të rëndësishme që ndihmojnë personat me mungesa specifike ushqyese ose me disa probleme shëndetësore, studimet tregojnë dhe ekspertët bien dakord se disa vitamina sintetike mund të shkaktojnë dëme si dëmtim të mëlçisë, rënie të flokëve, dhimbje të kyçeve dhe muskujve, si edhe probleme me shikimin.
“Gjithmonë njerëzit kërkojnë pilulën magjike që do t’u japë shëndet perfekt, por suplementet ushqimore nuk janë zgjidhja, sepse përfitimet shpesh nuk i tejkalojnë rreziqet,” thotë JoAnn Manson, shefe e mjekësisë parandaluese në spitalin Brigham and Women’s në Boston.
Kjo nuk do të thotë se disa grupe njerëzish nuk kanë nevojë për suplemente të caktuara; thjesht shumica e njerëzve nuk kanë nevojë të marrin të gjitha vitaminat që shpesh mendojnë se u duhen.
“Në përgjithësi, nuk rekomandoj përdorimin e suplementeve nëse nuk ka një arsye specifike për këtë,” thotë Walter Willett, profesor i epidemiologjisë dhe ushqyerjes në Harvard T.H. Chan School of Public Health.
Kjo është thelbësore për vitaminat A dhe E, sepse ato lidhen me rreziqe specifike dhe përthithen në trup ndryshe nga vitaminat e tjera.
Vitaminat që treten në ujë kundrejt atyre që treten në yndyrë
Vitaminat që treten në lëngje quhen vitamina të tretshme në ujë. Këtu përfshihen vitamina C dhe të tetë vitaminat e kompleksit B. Ato treten lehtë, përpunohen dhe metabolizohen shpejt në trup, përdoren menjëherë dhe nuk ruhen për përdorim të mëvonshëm.
“Sasitë e tepërta të vitaminave të tretshme në ujë eliminohen përmes urinës,” shpjegon Alice Lichtenstein nga Universiteti Tufts.
Ndërkohë, vitaminat që treten në yndyrë, A, D, E dhe K, ruhen në mëlçi dhe në indet yndyrore të trupit për përdorim të mëvonshëm. Kjo ndihmon, për shembull, në ruajtjen e vitaminës D gjatë verës për ta kompensuar mungesën e diellit në dimër. Por kjo gjithashtu do të thotë se ato mund të grumbullohen deri në nivele potencialisht toksike, informon dritare.net
Për këtë arsye ekzistojnë kufijtë maksimalë të sigurt të konsumit (UL), të përcaktuar nga Akademitë Kombëtare të Shkencave në SHBA, që tregojnë sasinë maksimale që mund të merret pa efekte negative shëndetësore.
“Vitaminat që treten në yndyrë zakonisht kanë kufij maksimalë më të ulët se ato që treten në ujë, prandaj kërkohet kujdes më i madh në konsum,” shpjegon dietologia Jen Messer.
Nga katër vitaminat e tretshme në yndyrë, ekspertët theksojnë se vitaminat A dhe E kërkojnë kujdes.
Shqetësimet për vitaminën A
Vitamina A është e rëndësishme për shikimin, zhvillimin, riprodhimin dhe sistemin imunitar. Kur merret nga burime natyrale si mëlçia e viçit, patatet e ëmbla, spinaqi, karotat ose kungulli, brenda dozave të rekomanduara (900 mikrogramë në ditë për meshkuj dhe 700 mikrogramë për femra të rritura), konsiderohet e sigurt dhe thelbësore.
Por si çdo gjë tjetër, “doza e bën helmin”.
Kufiri maksimal ditor është 3,000 mikrogramë, duke përfshirë të gjitha burimet: ushqimet, suplementet dhe produktet kozmetike me retinol. Për shembull, vetëm një porcion prej rreth 85 gramësh mëlçi viçi të skuqur përmban rreth 6,582 mikrogramë vitaminë A. Disa studiues kërkojnë uljen e këtij kufiri sidomos për fëmijët dhe adoleshentët, pasi ata mund të ndikohen më negativisht nga teprica e kësaj vitamine.
Edhe një dozë e vetme shumë e madhe mund të shkaktojë toksicitet. Kjo mund të çojë në:
dhimbje kyçesh
dhimbje koke
rënie flokësh
dhimbje muskujsh
probleme me shikimin
të përziera
në raste ekstreme: koma ose vdekje
Meqë vitamina A depozitohet në mëlçi, grumbullimi i saj mund të shkaktojë dëmtime të mëlçisë. Gjithashtu, teprica është lidhur me defekte të lindjes, sepse megjithëse vitamina A është e domosdoshme për zhvillimin e fetusit, sasitë e tepërta mund të dëmtojnë nënën dhe fetusin, duke rritur rrezikun për probleme në sy, zemër, organe dhe sistemin nervor.
Edhe jashtë shtatzënisë, suplementet me vitaminë A janë lidhur me:
-irritim të lëkurës
-rritje të rrezikut për fraktura kockash
Studime të vitit 2023 tregojnë se toksiciteti mund të vijë edhe nga përdorimi në lëkurë i retinolit (vitamina A), shpesh i përdorur për akne dhe psoriasis. Në të kaluarën ka pasur shqetësime edhe për vitaminën A në multivitamina dhe humbjen e masës kockore te gratë e moshuara. Për këtë arsye disa multivitamina sot përdorin betakaroten (që shndërrohet në vitaminë A në trup por me më pak rrezik). Megjithëse vitamina A nga ushqimi mund të ulë rrezikun e disa kancereve, forma suplementare mund ta rrisë atë për shkak të rolit të saj në rregullimin e rritjes së qelizave.
Shqetësimet për vitaminën E
Vitamina E është edhe më e diskutueshme. Kur merret natyrshëm nga ushqime si vaji i embrionit të grurit, avokado, peshku, farat dhe arrat, ajo është një antioksidant i fuqishëm që:
-mbron qelizat nga radikalet e lira
-përmirëson shëndetin e lëkurës dhe syve
Por forma sintetike e saj ka ngritur shqetësime, sepse disa studime sugjerojnë se suplementet me vitaminë E mund të jenë të dëmshme dhe madje të rrisin rrezikun e vdekjes. Një arsye konfuzioni është se vitamina E ekziston në disa forma. Në natyrë ka tetë forma kimike, ndërsa shumica e suplementeve përmbajnë alfatokoferol sintetik, që duket të ketë më shumë rreziqe. Për këtë arsye, shumë ekspertë rekomandojnë marrjen e saj nga ushqimi dhe jo nga suplementet.
Doza e rekomanduar ditore është 15 mg, por kufiri maksimal është 1,000 mg. Megjithatë edhe doza më të ulëta mund të shkaktojnë probleme.
Studimet klinike tregojnë se:
-268 mg në ditë rrit rrezikun e kancerit të prostatës te meshkujt me 17%
-forma suplementare është lidhur edhe me kancer të mushkërive
Doza të larta mund të pengojnë mpiksjen e gjakut dhe të shkaktojnë hemorragji.
Vitamina E mund të ndërveprojë negativisht me:
-barna
-trajtime kundër kancerit
-suplemente të tjera antioksiduese (vitamina C, seleniumi, beta-karoteni), duke ulur -kolesterolin HDL (“kolesteroli i mirë”).
Për këto arsye, Shoqata Amerikane e Zemrës nuk rekomandon më doza të larta suplementare për parandalimin e sëmundjeve kronike si kanceri, artriti apo katarakti.
Mungesa e rregullimit për suplementet ushqimore
Një tjetër shqetësim është se suplementet nuk rregullohen nga FDA njësoj si ushqimet apo barnat.
Kjo mund të sjellë:
-pretendime të pabazuara
-etiketime të pasakta
Një analizë e pavarur e 57 suplementeve tregoi se:
-84% nuk përmbanin sasinë e deklaruar të përbërësve
-40% nuk përmbanin fare përbërësit e deklaruar
-12% kishin përbërës të padeklaruar (gjë e ndaluar)
Prandaj konsumatorët duhet:
-të zgjedhin marka të besueshme
-të blejnë produkte të testuara nga palë të treta
-të jenë skeptikë ndaj suplementeve që pretendojnë se kurojnë sëmundje
Gjithashtu është e rëndësishme të kontrollohen dozat ditore dhe ndërveprimet mes suplementeve.
“Flisni me mjekun ose dietologun për të përcaktuar cilat lëndë ushqyese ju duhen,” këshillojnë ekspertët.
Ekziston një keqkuptim i zakonshëm se suplementet janë të dobishme për të gjithë. Ato mund të ndihmojnë disa persona në situata specifike, por nuk janë gjithmonë të nevojshme, mund të jenë të shtrenjta dhe nuk janë plotësisht pa rrezik./K.C/dritare.net
