Rudina Xhunga: Iku sot Rilindasi i fundit, profesori im Rexhep Qosja!
E Enjte 23 Prill 2026, 19:07
Dritare.net
Ndarja nga jeta e akademik Rexhep Qosjes shënon fundin e një epoke për mendimin intelektual dhe historik shqiptar, por lë pas një trashëgimi të pashembullt që do të ndriçojë rrugëtimin e kombit për brezat që vijnë. Në Tregimin e ditës së sotme, gazetarja Rudina Xhunga, përmes një analize të thellë të jetës, veprës dhe qëndrimeve të tij të pathyera publike, e tregon portretin e Qosjes, jo vetëm si ai i një studiuesi të pashoq të gjuhës dhe letërsisë, por mbi të gjitha si një udhërrëfyes moral dhe atdhetar i jashtëzakonshëm. Ai nuk kërkoi lavdi momentale apo nderime shtetërore në ditët e tij të fundit; përkundrazi, zgjodhi të ikte nga kjo botë ashtu siç jetoi: me thjeshtësi, modesti dhe dinjitet të plotë njerëzor.
Modestia si formë e madhështisë
Në një kohë kur hapësira publike është shpesh e dominuar nga zhurma dhe kërkimi për vëmendje, Rexhep Qosja përfaqësonte antitezën e këtij realiteti. Amaneti i tij për një përcjellje pa ceremoni shtetërore, pa fjalime pompoze dhe pa praninë e politikës, u keqkuptua nga disa si një inat i mbetur, por thelbi ishte krejt tjetër. Ai nuk kërkoi t'i merrte kohë askujt, asnjë ditë apo fundjavë. Ai kërkoi të rrethohej vetëm nga njerëzit e familjes, duke demonstruar se madhështia e vërtetë nuk ka nevojë për konfirmimin e institucioneve. Pavarësisht kësaj, respekti për të qe i pashmangshëm. Kuvendet në Prishtinë dhe Tiranë mbajtën heshtje nderuese, duke theksuar se institucionet kanë detyrimin moral të nderojnë njerëzit që kanë formësuar vetëdijen kombëtare.
Një jetë për lirinë dhe të vërtetën
Në librin e tij të fundit, 'Për lirinë, të vërtetën dhe të drejtën', Qosja la një testament të shkruar mbi rolin e intelektualit në shoqëri. Ai pranoi se përkushtimi ndaj këtyre idealeve e ka detyruar të paguajë haraçe të rënda përgjatë jetës së tij. Qosja refuzoi kategorikisht të bënte kompromise me pushtetin ose të përdorte mashtrime dhe gënjeshtra të zbukuruara. Kjo qasje e ashpër dhe parimore bëri që ai të distancohej nga politika aktive. Përvoja e tij e shkurtër në politikë tregoi qartë se sistemi i ngritur mbi kompromise nuk mund të përtypte të vërtetat e thëna hapur.
Ai preferoi të mbetej në 'panteonin' e mendimit elitar, aty ku nuk kërkohej pëlqimi i turmave, por besnikëria ndaj idealeve të larta të shqiptarizmës. Vizioni për Bashkimin Kombëtar Një nga kontributet më të spikatura të Qosjes mbetet vizioni i tij gjeopolitik dhe historik mbi Bashkimin Kombëtar. Në editorialet dhe shkrimet e tij, ai e trajtoi këtë çështje jo si një ëndërr romantike, por si një nevojë ekzistenciale për një popull të ndarë dhunshëm. Sipas tij, integrimi evropian i Shqipërisë dhe Kosovës nuk mjafton për të ruajtur dhe zhvilluar identitetin kombëtar përballë trysnive asimiluese të globalizmit dhe neoliberalizmit. Bashkimi në një shtet të vetëm do të krijonte një trup të fuqishëm ekonomik, kulturor dhe demografik, duke mbrojtur interesat thelbësore të shqiptarëve në Ballkan. Kjo ide, e mbrojtur fuqishëm prej tij në kohëra sfiduese, mbetet një udhërrëfyes thelbësor për elitën politike të të dyja shteteve shqiptare.
Paralajmërimet për rreziqet e politikës moderne
Në testamentin e tij shoqëror, Qosja analizoi me një saktësi kirurgjikale të metat e sistemeve politike në Ballkan. Ai theksoi se shumë udhëheqës vijnë në pushtet përmes poshtërsisë dhe mbahen aty nga marrëzia dhe servilizmi i të tjerëve, për t'u larguar vetëm kur këtë e vendosin faktorët e huaj. Ky përshkrim therës denoncon një kulturë politike të zhveshur nga parimet morale, e cila rrezikon vazhdimisht shtetin dhe kombin përmes korrupsionit dhe nepotizmit. Për Qosjen, një politikan që nuk sheh përtej mandatit të tij, apo përtej njëzet viteve në të ardhmen, nuk ka të drejtë etike të drejtojë shtetin.
Trashëgimia dhe kujtesa
Rexhep Qosja iku fizikisht, por prania e tij në librat, intervistat dhe debatet publike është një thesar i pashtershëm për kombin shqiptar. Ai na la një pasqyrë ku mund të shohim historinë tonë, si dhe një dritare nga ku mund të projektojmë një të ardhme më dinjitoze. Në një prill që mori me vete një jetë të madhe, shqiptarëve u mbetet të rikthehen te faqet e shkruara prej tij sa herë që vendi të ketë nevojë për orientim. Gjeografia dhe historia e formësuan këtë mendimtar të rrallë, i cili do të kujtohet përgjithmonë si Rilindasi i fundit, për gjuhën dhe kulturën shqipe./dritare.net
