“Vetmia e numrave prim”/ Paolo Giordano: Në thellësinë tonë ka një vend të padepërtueshëm nga të tjerët

Nga Rudina Xhunga

Paolo Giordano lindi në Torino më 1982. Në vitin 2008 ai botoi librin e tij të parë “Vetmia e numrave prim”. Dhe shiti në një vit 1 milion e gjysmë kopje vetëm në Itali, duke u bërë libri më i shitur i vitit 2008. Brenda dy viteve u botua në 34 shtete dhe ishte bestseller në shumë prej tyre. Paolo Giordano është fituesi i çmimit prestigjioz italian “Strega” për vitin 2008, çmim që e renditi atë me librin e tij të parë mes shkrimtarëve, si i barabartë mes të barabartëve. Çmimi në moshën 26 vjeçare e bën Giordanon, më të riun e letrave italiane që e merr këtë çmim. Giordano është fizikan dhe po përfundon tezën e doktoraturës në fizikë për grimcat elementare. Një mesjavë nëntori, u shkëput nga teza për disa orë, mori trenin nga Torino dhe erdhi në selinë e Mondadorit në Milano për këtë intervistë të realizuar më dhjetor 2009.

Dritare.net: Si mund të administrohet suksesi? Ju sapo i thatë “Jo” një reklame, ndërkohë ka shumë njerëz që sillen rreth jush, duan t’ju flasin, ju shoqërojnë.

Në fakt, suksesi i një shkrimtari, sado i madh, nuk është kurrë për fat të mirë i ngjashëm me atë të një ylli roku, apo si ai i yjeve të kinemasë. Dhe sa mirë që nuk është i tillë. Sepse nuk do të ishte e drejtë, sepse shkrimtarin askush nuk e sheh në çastin kur shkruan. Por kam zbuluar, madje me befasi, se ekziston një pjesë e madhe e punës që ka të bëjë me marrëdhëniet midis njerëzve, dhe sidomos kur suksesi rritet pak, të mbërrijnë propozime edhe të çuditshme nganjëherë. Unë në fillim kisha shumë vështirësi në këtë aspekt, sepse gjithnjë e kam mbrojtur veten. Kam zgjedhur gjithnjë punë që të mbanin mënjanë nga grumbullimet, ekspozimet në publik. Kështu që edhe tani shpeshherë e kam të vështirë, sepse ndihem shumë i vëzhguar. Dhe është e çuditshme, sepse ka shumë njerëz që të flasin, që kërkojnë të të shohin me të drejtë, dhe reagimi im është të mbyllem edhe më shumë, kështu që krijohen situata të kundërta pikërisht për të arritur një baraspeshë. Edhe në këtë çast unë nuk e kam gjetur ende një ekuilibër të vërtetë, prandaj nuk di si të të përgjigjem

Dritare.net: Pra, ju vetminë e keni njohur pasi e keni botuar këtë libër, jo më parë?

Jo, le të themi se më parë njihja një vetmi më të thjeshtë. Gjithnjë kam pasur një marrëdhënie shumë të bukur me vetminë, gjithnjë e kam kërkuar. Shpesh ka qenë hapësira ku arrija të isha më i lumtur dhe më i qetë. Por më vonë, ndoshta u bë madje një nevojë. Dhe nganjëherë u bë e mundimshme ta gjeja vetminë, ndërsa më parë ishte një gjendje normale nga e cila vendosja unë, kur të hyja dhe kur të dilja. Tani ka disa situata në të cilat nuk mund të jem vetëm, kështu që duhet ta fitoj disi. Ndoshta kjo e bën pak më shumë romantike.

Dritare.net: Z. Giordano, cilët janë numrat tuaj prim që, pas botimit të librit tuaj, çmendën gjysmën e botës?

Numrat prim në matematikë janë ata numra që nuk ndahen në numra të tjerë, pra 3, 5, 7 e kështu me radhë. Numrat prim, në imagjinatën time, janë nga pak të gjithë ata njerëz që kanë menduar gjithnjë se brenda tyre kishte diçka shumë të veçantë, ndoshta edhe shumë të gabuar, dhe se kjo diçka i bënte ata të ndryshëm nga të tjerët. Pra, t’ua bënte të pamundur ndoshta të merrnin pjesë në të gjitha ritet e njerëzve normalë. Kështu që bëra lidhjen e kësaj ideje të numrave prim që janë të veçantë edhe duke qenë vetëm. Vetëm në kuptimin të izoluar. Mendoj se e vërteta është se që të gjithë, dhe kjo ndoshta del pak edhe në libër, jemi në njëfarë mase numra prim, sepse që të gjithë e kuptojmë se në thellësinë tonë, në një vend me të vërtetë të fshehtë, ka ndonjë sekret të parrëfyeshëm, ka një vend të padepërtueshëm, që të tjerët nuk arrijnë dot ta shohin plotësisht dhe që, në fund të fundit, pikërisht për këtë arsye është shumë i rëndësishëm.

Dritare.net: Përse e shkruat këtë libër? Që të mund ta fshihni edhe më shumë sekretin tuaj të vërtetë, apo për ta ndarë me të tjerët këtë sekret?

Besoj e kam bërë për të hyrë më në thellësi të sekretit tim, për të gërmuar pak brenda tij. Për të mos e lënë vetëm si një përshtypje, për ta detyruar veten ta përshkruaj atë, për t’i dhënë një formë. Në shumëçka bëjmë, ne thjesht vazhdojmë ta bëjmë duke pasur një ide të vakët, rreth saj. Kurse shkrimi të detyron t’i japësh një formë të saktë shumë ndjesive, si edhe shumë shqetësimeve. Dhe ndoshta unë kisha nevojë t’i jepja një formë të përkufizuar atij që ishte sekreti im.

Dritare.net: Po lexoja për ju dhe pashë që ju pëlqente David Foster Uollas, apo jo?

Ajo që më është dukur gjithnjë e jashtëzakonshme tek ai, është se nuk ishte vetëm një shkrimtar me talent të skajshëm, por ishte edhe një mendimtar me nivel të lartë. Dhe në qendër të refleksioneve të tij ishte gjithnjë vetmia, që merrte forma të ndryshme. Pra, vartësia nga alkooli, nga droga, që merrte formë si tek fëmijët, adoleshentët, të rriturit. E megjithatë, të gjitha këto aspekte jashtëzakonisht të dhimbshme dhe private, ai arrinte gjithnjë t’i rrëfente me ironi dhe lehtësi të madhe, e mbi të gjitha me dashuri të madhe për njeriun. Ishte e dukshme që ishte një njeri që vuante shumë, sidomos në fund, kur vendosi t’i jepte fund jetës së tij. E megjithatë, në të gjitha faqet e librave të tij ndihet gjithnjë një dashuri shumë e madhe për njeriun. Sipas meje, kjo është një karakteristikë thelbësore për një shkrimtar romanesh. Të kesh pasion të përnjëmendtë për qenien njerëzore.

Dritare.net: Po ju, a keni një pasion për qenien njerëzore?

Po, megjithëse unë kam një vizion që ka si tendencë të jetë më shumë pesimiste sesa optimiste. Por kam një dashuri të vërtetë për humanitetin që është brenda individëve. Atë që mësonte Uollas, dhe që unë mundohem ta vë në praktikë, është të shkosh gjithnjë përtej gjesteve të çuditshme, të dhunshme, komplekse, për të njohur këtë humanitet.

Dritare.net: Bota të cilën jetojmë na bën pesimistë, por vjen një ditë kur ti shkruan një libër dhe menjëherë shet miliona kopje në gjysmën e botës. Dhe fi ton një çmim që të jep kënaqësinë e suksesit të shkrimtarit të vërtetë. Dhe kjo gjë të bën më pak pesimist dhe të bën të mendosh se bota ka nevojë ta ndajë vetminë e vet me ty?

Nuk besoj se më bën më pak pesimist pasi do të ishte shumë egoiste nëse dikush do ta vlerësonte botën në bazë të asaj që zotëron apo arrin personalisht. Dhe do të ishte shumë e trishtuar nëse një shkrimtar do ta bënte këtë, sepse një shkrimtar arsyeton tek e fundit mbi njeriun në vetvete. Është e qartë se kushtet e jetesës aktuale, filtrohen nga mënyra e të parit të gjërave. Madje mendoj se është kundër të gjendurit më pas papritur në një rol me përgjegjësi, në një rol të privilegjuar, domethënë në gjendjen të mundë të shprehë mendime si këto duke e ditur se do të lexohen nga shumë njerëz, dhe ndoshta kjo e rëndon madje mendimin e vazhdueshëm sidomos mbi dhimbjen. Dhe në këtë kuptim, puna e shkrimtarit dhe të qenit me të vërtetë një shkrimtar, që për mua filloi pasi e shkrova librin, e ka bërë shumë më të lodhshme këtë, sepse kërkon të jesh vazhdimisht në  kontakt me këto lloj refleksionesh. Ndërsa normalisht jeta të lejon të dalësh prej tyre, t’i harrosh për pak kohë.

Dritare.net: Në librin tuaj, ju jeni Matia apo Mikele? Apo Matia dhe Mikele së bashku?

Unë jam nga pak të gjithë personazhet e librit. Jam shumë më tepër Matia se të tjerët, sepse është personazhi më pranë meje për shumë arsye. Por pikërisht ngaqë nuk doja të shkruaja një libër shumë autobiografik, zgjodha të kapja disa aspekte të jetës sime, t’i përzgjidhja dhe t’i vija në secilin prej personazheve të mi dhe t’i shpërndaja në mënyra të ndryshme.

Dritare.net: Si mund të jesh i përqendruar në jetë? Për shembull, po bëjmë një intervistë në këtë vend, sepse mua më pëlqente ta bënim këtu intervistën, por ndërkohë vjen nga të gjitha anët një zhurmë shumë e madhe. Dhe ne megjithatë përpiqemi të jemi të përqendruar. Po në jetë si i bëhet?

LEXO DHE :  Frika nga zjarret, Kim Kardashian punëson zjarrëfikës

Sipas meje është një nga aftësitë më të vështira për të zhvilluar, pra përqendrimi. E shoh në mënyrë të veçantë tek fëmijët dhe adoleshentët. Ndoshta ngjan më shumë si çështje stërvitjeje por është edhe çështje pasioni. Mendoj se duhet të kesh pasione shumë të forta sa të arrish ta shpërfillësh pjesën tjetër, të gjithë zhurmën përreth. Por për mua është diçka që ka kërkuar shumë punë, studimet e mia shkencore më kanë ndihmuar shumë ta zhvilloj këtë lloj përqendrimi, sepse kërkojnë nganjëherë deri edhe ta harrosh trupin tënd, vendin ku ndodhesh, orën, ditën, urinë, etjen. Ky lloj përqendrimi i skajshëm bëhet pastaj sundues në gjërat që gjithkush bën.

Dritare.net: Ku është përqendrimi juaj? Mbi fizikën apo mbi librin?

Në këtë çast është mbi pasojat e librit, si edhe mbi përpjekjen për të gjetur rrugën time të re për të kuptuar qartë se cila është puna e re, roli i ri. Dhe do të thosha se sidomos mbi shkrimin në përgjithësi, dhe mbi të qenit i hapur për të kapur hollësi për t’i shkruar më pas. Në fakt, kjo është e kundërta e përqendrimit, pasi një njeri duhet të jetë aq i disponueshëm ndaj gjithçkaje, dhe të mos përqendrohet në asgjë, sa të kuptojë se cilat janë gjërat që absorbohen nga truri vetë.

Dritare.net: Ju jeni një fizikan. Çfarë është, në fakt, ajo që bëni ju?

Unë kam një specializim universitar për copëzat elementare në fizikën moderne. Dhe merrem kryesisht me automatematikën, të atyre përllogaritjeve matematikore që qëndrojnë në bazë të teorisë së copëzave, që sipas meje është fusha më magjepsëse e fizikës dhe shkencës në përgjithësi. Është me siguri ajo më margjinalja, në të cilën i kushtohet më shumë kohë disa modeleve që zhvillohen në atë qenien e tyre aq të vogël, sa proceset fizike reale janë plotësisht të padukshme.

Dritare.net: Po më vjen ndërmend, ndërsa flisni, libri i Michel Houellebecq “Copëzat elementare”.

Ai ka qenë një ndikim i madh tek unë sidomos me atë libër. Kur shkruaja “Vetmia e numrave prim”, zura të lexoja “Copëzat elementare” të Houllebecq. Dhe m’u desh ta braktisja nga gjysma, pasi më përfshiu aq shumë, saqë po shkoja me librin tim nga pak drejt historisë së tij. Tani mund t’i lejoj vetes ta mbyll atë libër, por në ato çaste m’u desh ta braktisja, sepse mendoja se po shkoja shumë afër historisë së tij.

Dritare.net: Mua më ka ndodhur kur e lexoja atë libër të mendoja se bota është kaq e zymtë. Çfarë mund të të japë një ide më optimiste për botën? Fakti që mund ta ndryshoni atë? Ndërsa shkruani, mendoni se do të mund ta ndryshoni botën?

Unë nuk kam besuar asnjëherë në optimizmin në vetvete, domethënë në idenë se optimizmi është diçka që duhet arrirë apo se pesimizmi është diçka që duhet lënë e luftuar patjetër. Mendoj se duhet reflektuar në mënyrë të ndershme për atë se çfarë po ndodh, dhe t’i besosh instinktit tënd, sepse kjo është ndërkaq një formë optimizmi. Tek optimizmi në vetvete kam parë gjithmonë pak falsitet, diçka që nuk ka ardhur kurrë në mënyrë të natyrshme. Prandaj edhe ndërsa shkruaj, përpiqem hapur të ndryshoj, të përmirësoj diçka. Por sakaq fakti që tregon diçka në mënyrë të ndershme është një hap në drejtimin e duhur. Ky është maksimumi që mund të bëj në këtë çast.

Dritare.net: Kush është lexuesi juaj? A e njihni ju atë?

Po, sepse kam takuar shumë prej tyre gjatë këtyre viteve. Në fillim është lexuar më shumë nga gratë, që janë disi lexueset më të forta. Dhe pastaj ndodhi diçka shumë e çuditshme, mjaft e jashtëzakonshme, sipas meje, sepse shumë nëna ia kanë pasuar këtë libër fëmijëve të tyre adoleshentë, sepse është një libër që fl et sidomos për adoleshencën. Dhe prej andej libri u përhap midis adoleshentëve. Tani libri ka një publik shumë të larmishëm, që shkon nga të rinjtë deri te burrat dhe gratë nga pak të të gjitha moshave. Mendoj se libri ka arritur të kapë edhe një lexues shumë të paqëndrueshëm, ai që lexon një ose dy libra në vit. Kështu që në Itali është bërë shumë popullor. Sigurisht që kjo erdhi me kohën por ishte aspekti më i jashtëzakonshëm, sepse në të vërtetë ndjen se arrin atje ku pak gjëra arrijnë, atje ku pak histori arrijnë.

Dritare.net: “La solitudine” përkthehet Vetmi. Në fakt, kur e dëgjon në italishte, të duket e zhurmshme. Kur e dëgjon në shqip është me të vërtetë vetmi.

Të tremb më shumë ama. Po, më jep përshtypjen edhe të diçkaje të ndërprerë përgjysmë. Të shqetëson më shumë se fjala italiane. Por në fakt, në libër nuk flitet vetëm për një vetmi që të tremb, që është diçka privuese. Në libër ka edhe një vetmi të bukur, që është ajo e personazheve midis tyre, të cilën ndajnë edhe atë hapësirë nga e cila një njeri rritet, reflekton, ku edhe mund të pushosh. Si thuhet “Silenzio!” në shqip?

Dritare.net: “Qetësi!”, që bën zhurmë, në fakt! Thuhet se lexuesi është universal. Po ju, a besoni se lexuesi është universal?

Po, mendoj se duhet të jetë i tillë në mendjen e shkrimtarit. Në rast se nuk është nuk është me të vërtetë i tillë, ky është një problem që shkrimtari nuk duhet t’ia shtrojë vetes. Por mendoj se letërsia duhet t’i parashtrojë vetes gjithnjë një lexues universal, sepse duhet të mbështesë gjithnjë besimin kundrejt këtij lexuesit universal. Kështu që mundem të them se duhet t’i thjeshtoj gjërat. Në çastin kur dikush arrin qartësinë e mendimit, shkrimi mund të bëhet me të vërtetë universal.

Dritare.net: Çfarë ka nga Torinoja në librin tuaj, që është me të vërtetë universale, diçka që gjendet në çdo qytet të botës?

Nga Torinoja ka elementë të vegjël, por jo përshkrime të sakta, pikërisht sepse doja që vendi në këtë rast të ishte pak i përgjithshëm. Ndoshta është disi vendi i përrallave: vendi i përbërë nga pylli, nga lumi, nga shtëpia, nga shkolla gati si entitete absolute të cilat secili prej nesh i ndjen të vetat. Nuk kisha nevojë në këtë libër për Torinon si Torino. Edhe pse ai që është nga ky qytet arrin t’i njohë disa vende shumë të sakta.

Dritare.net: A u kthyet pastaj në gjimnazin tuaj në Torino për të folur për këtë libër?

Po, u ktheva dhe qe mjaft emocionuese, edhe sepse fillova të shkruaj falë mësueses sime të italishtes në gjimnaz e cila qe njeriu i parë që më shtyu të shkruaj. Ajo organizonte një konkurs të shkrimit krijues brenda gjimnazit, ku mora pjesë për dy vjet dhe ato qenë përvojat e para si shkrimtar.

Dritare.net: A ishin ende atje kujtimet, apo ishin të gjitha të mbyllura në libër? A ishte vajza së cilës nuk mundët t’i thoshit “Të dua!”?

Unë bëja një jetë shumë jashtë gjimnazit, kështu që në gjimnaz kisha kujtime që lidheshin thjesht me shkollën. Unë mendoja gjithnjë se jeta ime e vërtetë ishte jashtë prej andej, edhe pse është një vend ku emocionohem shumë kur kthehem atje. Është njësoj sikur aty të kishte ndodhur diçka e rëndësishme.

Dritare.net: Do të bëjnë një film të bazuar mbi këtë libër tani?

Po, po e xhirojnë këto ditë.

Dritare.net: Me se po merreni tani? Jeni ende i pavendosur? Apo e keni gjetur: fizikë dhe letërsi?

Jo, jam mjaft i vendosur se në të ardhmen e afërt rruga ime do të jetë ajo e shkrimit. Më pas të shohim. Po përpiqem të mbaroj një gjë të fundit në fizikë, por tashmë po sillem njësoj sikur puna ime të ishte kjo.

Dritare.net: Pse thoni “shkrim” dhe jo “letërsi”?

Në fakt, kur dikush ndërmerr këtë rrugë, kuadri i punës zgjerohet pak. Nuk bëhet vetëm të shkruarit të romaneve dhe parathënieve, por edhe të artikujve për gazetat dhe shumë gjëra të tjera që nuk kanë të bëjnë drejtpërdrejt me artin e letërsisë. Njeriu përfundon duke e përdorur aftësinë e tij për të shkruar në fusha të ndryshme. Me siguri produksioni letrar ka qenë kryesori për mua./Dritare.net

PËRGJIGJU

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.