Sa demokratike është euro?

Nga Dani Rodrik

Nëse Bashkimi Europian do të mbetet i qëndrueshëm dhe demokratik në të njëjtën kohë, politikëbërësit do të duhet t’i kushtojnë më shumë vëmendje kërkesave të mëdha të delegimit të vendimeve në organe të pazgjedhura. Ata duhet të promovojnë një delegim të tillë të sovranitetit vetëm kur vërtet rrit performancën afatgjatë të demokracive të tyre.

SAN SERVOLO, ITALI – Kur presidenti i Italisë kohët e fundit vuri veton ndaj emërimit të eurokosptikut Paolo Savona si ministër i financave në qeverinë e propozuar nga Lëvizja e Pesë Yjeve-Partia e Ligës së Aleancës , ai mbronte ose dëmtonte demokracinë e vendit të tij? Përtej kufizimeve kushtetuese specifike për kontekstin italian, çështja shkon në zemër të legjitimitetit demokratik. Çështjet e vështira që ngrihen duhet të adresohen në mënyrë parimore dhe të përshtatshme nëse demokracitë tona liberale do të riekuilibrohen. Euroja përfaqëson një angazhim traktati nga i cili nuk ka dalje të qartë brenda rregullave mbizotëruese të lojës. Presidenti Sergio Mattarella dhe mbrojtësit e tij theksojnë se një dalje nga euro nuk ishte subjekt i debatit në fushatën zgjedhore që solli pushtetin e koalicionit populist dhe se emërimi i Savonës kërcënoi një shkatërrim tregu financiar dhe kaos ekonomik. Kundërshtarët e Mattarellës argumentojnë se ai e tejkalon autoritetin e tij dhe i ka lejuar tregjet financiare të vënë veton ndaj zgjedhjes së një ministri nga një qeveri e zgjedhur në mënyrë popullore.

Duke iu bashkuar euros, Italia dorëzoi sovranitetin monetar tek një vendimmarrës i jashtëm dhe i pavarur, Banka Qendrore Evropiane. Gjithashtu, ajo ndërmori angazhime specifike në lidhje me zhvillimin e politikës së saj fiskale, edhe pse këto kufizime nuk janë aq “të vështira” sa ato që inkorporojnë politikën monetare. Këto detyrime vendosin kufizime reale në zgjedhjet e politikave makroekonomike të autoriteteve italiane. Në veçanti, mungesa e një monedhe vendase do të thotë që italianët nuk mund të zgjedhin objektivin e tyre të inflacionit ose të zhvlerësojnë monedhën e tyre kundrejt valutave të huaja. Ata gjithashtu duhet të mbajnë deficite e tyre fiskale nën kufijtë e caktuara.

Kufizime të tilla të jashtme në veprimin e politikave nuk duhet të bien ndesh me demokracinë. Ndonjëherë ka kuptim që elektorati të lidhë duart kur të veprojë kështu që ndihmon në arritjen e rezultateve më të mira. Prandaj del parimi i “delegimit demokratik”: Demokracitë mund të përmirësojnë performancën e tyre duke deleguar aspekte të vendimmarrjes në agjenci të pavarura.

Rasti kanonik për delegacion demokratik lind kur ekziston një nevojë e madhe për angazhim të besueshëm për një kurs të veçantë veprimi. Politika monetare është ndoshta shembulli më i qartë i kësaj. Shumë ekonomistë pajtohen me qëndrimin se bankat qendrore mund të gjenerojnë fitime prodhimi dhe punësimi nëpërmjet politikës monetare ekspansioniste vetëm nëse ato janë në gjendje të prodhojnë inflacion të papritur në afat të shkurtër. Por, për shkak se pritjet përshtaten me sjelljen e bankës qendrore, politika monetare diskrecionale është e kotë: sjell inflacion më të lartë, por nuk rritet prodhimi apo punësimi. Prandaj, është shumë më mirë të izolohen politikat monetare nga presionet politike duke e deleguar atë në bankat qendrore të pavarura dhe teknike, të ngarkuara me objektivin njëjës të stabilitetit të çmimeve.

Euro dhe BQE mund të shihen si zgjidhje për këtë rebel inflacionist në kontekstin evropian. Ata mbrojnë elektoratin italian nga tendencat inflacioniste kundërproduktive të politikanëve të tyre. Por ka veçori të situatës evropiane që e bëjnë argumentin e delegacionit demokratik më të dyshuar.

LEXO DHE :  Pasi u nominua në Grammy, Bebe Rexha ka një mesazh për vajzat shqiptare

Për një gjë, BQE është një institucion ndërkombëtar, që mban përgjegjësi për politikën monetare për eurozonën në tërësi, jo vetëm për Italinë. Si rezultat, ajo do të jetë përgjithësisht më pak e përgjegjshme ndaj rrethanave ekonomike italiane sesa një bankë qendrore e pastër italiane, por po aq e pavarur. Ky problem përkeqësohet nga fakti se BQE zgjedh objektivin e vet të inflacionit, i cili u përcaktua më parë në vitin 2003 si “më poshtë, por afër, 2% në periudhën afatmesme”.

Është e vështirë të arsyetohet delegimi i vetë objektivit të inflacionit tek teknokratët e pazgjedhur. Kur disa vende në eurozonë goditen nga tronditjet e pafavorshme të kërkesës, objektivi përcakton shkallën e pagës së dhimbshme dhe deflacionit të çmimeve që këto vende duhet t’i nënshtrohen ri-përshtatjes. Sa më i ulët të jetë objektivi, aq më shumë deflacion duhet të mbajnë. Ka pasur një argument të mirë ekonomik për BQE-në që ka hequr objektivin e saj të inflacionit pas krizës së euros për të lehtësuar përshtatjet e konkurrencës në Evropën Jugore. Izolimi nga përgjegjësia politike ishte ndoshta një gjë e keqe në këtë rast.

Ndërsa Paul Tucker, një ish-zëvendës guvernator i Bankës së Anglisë, diskuton në librin e tij të fundit  Unelected Poëer: Kërkimi për legjitimitet në Bankën Qendrore dhe Shtetin Administrativ, argumenti për delegacion demokratik është më delikatë. Dallimi midis synimeve të politikave dhe mënyrës së zbatimit të tyre duhet të jetë i qartë. Për aq sa ato sjellin pasoja shpërndarëse ose ndërhyrje ndërmjet objektivave konkurruese (për shembull punësimi kundrejt stabilitetit të çmimeve), objektivat e politikave duhet të përcaktohen përmes politikës. Delegacioni është i garantuar në rastin më të mirë në zhvillimin e politikave që i shërbejnë objektivave të përcaktuara politikisht. Tucker argumenton, saktë, se disa agjenci të pavarura bazohen në një zbatim të kujdesshëm të parimeve që do të kalonin testin e legjitimitetit demokratik.

Kjo mangësi është shumë më keq në rastin e delegimit të agjencive ose traktateve ndërkombëtare. Shpesh, angazhimet ekonomike ndërkombëtare nuk shërbejnë për të rregulluar dështimet demokratike në shtëpi, por për privilegjin e interesave të korporatave financiare dhe dëmtojnë pazaret sociale në vend. Deficiti i legjitimitetit të Bashkimit Evropian rrjedh nga dyshimi i popullit se aranzhimet e tij institucionale janë shmangur shumë larg nga e para deri tek e fundit. Kur Mattarella përmendi reagimin e tregjeve financiare në justifikimin e vetos së Savonës, ai përforcoi ato dyshime.

Nëse euroja – dhe vetë BE-ja – duhet të mbetet praktike dhe demokratike në të njëjtën kohë, politikëbërësit duhet t’i kushtojnë më shumë vëmendje kërkesave të mëdha për delegimin e vendimeve në organe të pazgjedhura. Kjo nuk do të thotë se ata duhet t’i rezistojnë dorëzimit të sovranitetit agjencive mbikombëtare me çdo kusht. Por ata duhet të pranojnë se preferencat e politikave të ekonomistëve dhe teknokratëve të tjerë rrallë i japin politikat me legjitimitet të mjaftueshëm demokratik. Ata duhet të promovojnë një delegacion të tillë të sovranitetit vetëm kur ai me të vërtetë rrit performancën afatgjatë të demokracive të tyre, jo kur thjesht përparon interesat e elitave të globalizmit. Ky Artilull u shkrua për “Project Syndicate”. Përshtati për dritare.net – Dr. Diana Skrapari-Prof Universiteti Mesdhetar./ Dritare.net/

PËRGJIGJU

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.