ARDENO, një histori shqiptare e pinjollit të Shtjefën Gjeçovit

Nga Dritan Hila
Besoj se çdokush që hyn në një shtëpi të re problemin e saj të parë ka pajisjen. Ishte edhe problemi im para pesë vjetësh. Një shtëpi ka muret, por mobilimi i saj nuk kërkon pak para. Dhe gjendesh mes dilemës që të blesh importet italiane që kushtojnë një djall e gjysmë apo të tjera që të mbesin në dorë pas dy vjetësh. Eksperienca e mobilerive të Niklës që mbinë si kërpudhat pas shiut në ’90-ën, kur divani pas një viti mbetej gropë, ende ishte i paharruar. “Nuk jam i pasur që të blej gjëra të lira” është një shprehje angleze.
Pas diskutimeve në “këshillin e shtetit”, fitoi opsioni gjirokastrit. Në rrugëtimet tona nëpër Shqipëri, disa herë kishim parë publicitetin e një firme shqiptare.

E identifikuam vendndodhjen e saj për shkak të një karrigeje të stërmadhe rreth 6 metra që ishte buzë autostradës. Sot nuk është më, pasi u hoq në kuadër të spastrimit të billbordeve nga autostrada megjithëse ishte një monument shumë i bukur industrial. Firma kishte një emër që tashmë pakkush ka mbetur pa e dëgjuar: ARDENO.

Sapo hymë në show room i cili ishte tre katësh, secili kat sa një fushë futbolli, na priti një zonjë e edukuar. Të bindur se do blenim vetëm karriget dhe tavolinën, gjithsesi kurioziteti na shtyu të vizitonim të tre katet. Ajo që pamë ishte mbresëlënëse. Kishte gjithçka, nga tavolinat dhe karriget deri tek sallonet, kuzhinat dhe dhomat e gjumit, nga melamina dhe MDF deri tek drurët e çmuar. Prodhimet e ARDENO rrinin barabar me ato italiane. Kërkuam të flisnim me pronarin. Zonja që na shoqëronte na tha se sapo kishim folur me bashkëpronaren. Ishte Dava, bashkëshortja e Tonin Alisë. Hymë për të blerë pak gjëra dhe pajisëm shtëpinë.
Që nga ajo kohë jam mik me Toninin dhe Davën. Janë një çift që funksionojnë si orkestër. Edukata e punës është e tipit italian, të familjeve që bënë emrat e Armani, Loro Piana apo Luciano Padovani. Këtë të fundit e kam takuar personalisht mes punëtorëve në Lainate dhe nuk dallohej prej tyre. Të tillë janë edhe çifti i ARDENO, çdo proces do të ndiqet nga ana e tyre në fillim e fund. Por tashmë janë edhe dy fëmijët e mëdhenj që kanë studiuar biznes dhe arkitekturë që ju japin një dorë.
Të dy burrë e grua janë nga zona katolike e veriut të Shqipërisë. Tonini nga Kryeziu ndërsa Dava nga Gjegjani. Tonini është paraardhës i Shtjefën Gjeçovit, priftit të shqiptarisë. Familja e tij është me origjinë nga trojet shqiptare në Mal të Zi. Për shkak armiqësie me malazest arratisen. Ortodoksët sllavë të veriut shpesh urrejnë më shumë katolikët sesa myslimanët.

Shkojnë në Janjevë, pastaj në Gjakovë dhe në fund stabilizohen në Kryezi. Fshati është një nga zonat më të begata të krahinës. Vendasit shpesh e quajnë Misiri i Pukës, si për të bërë krahasim me luginën e pasur të Nilit të largët.
Tonini është datëlindja e vitit 1955 dhe është pjesë e një fisi të madh. I cili është i madh edhe në mikpritje. Dritëro Agolli në një udhëtim të tij do të habitej nga kjo familje bujare dhe shkruante në vitin 1965 në “Zërin e Popullit” reportazh nga përjetimet e mbrëmjes që kishte kaluar në kullën e tyre me babanë e Toninit, Nduen.
Por fati nuk ishte bujar me Toninin. Nxënësin më të mirë të shkollës së mesme pyjore, e ngelin në marksizëm pasi ishte pjesë e një familjeje patriarkale. Ishim 65 vetë dhe shkonim aq mirë me njeri-tjetrin dhe duheshim aq shumë ndër vedi, sa nuk e kuptonim pse duhet të ndaheshim për hir të ca rregullave pa kuptim, më tregon në një bisedë. Persekutim? Mbase. Por unë asnjëherë nuk e kam marrë vesh nëse Tonini është demokrat apo socialist, pasi ka miq në të dy krahët. Madje edhe njerëzit nuk i ndan në të mirë dhe të këqinj por në të mirë dhe në ata për të cilët nuk flet.

Në vitin ’92 komunistët që ishin në ikje, si për t’i kërkuar falje që nuk ja njohën meritat e emërojnë shef Sektori i Pyjores në Gjegjan. Por Tonini hyn në racën e njerëzve që janë të prerë për biznes. Nuk pret rrogën e shtetit, por me para borxh blen në Kukës makineri përpunim druri që ata që nuk i dinin vlerën po i shisnin. Hap pikën e parë me dhjetë punëtorë. Në vitin 1995 blen tokë në Laç dhe ngre fabrikën e parë të përpunimit të elementëve për Itali. Gjithë prodhimi i tij është për eksport dhe klientët e tij janë “Caligaris”, “Palma”, “Top Sedia” etj. Ende dhe sot janë. 140 punëtorë marrin rrogë tek firma që sapo kishte marrë krahë dhe lindi si bashkim i emrave të fëmijëve të tij Ardit dhe Eno. Me moratoriumin e e vitit ’97 mbi lëndën drusore, blen linjën e prodhimit të karrigeve. Karrigia është institucioni i mobilerisë, më thotë Tonini, pasi nëse një dollap ose kuzhinë e monton dhe nuk lëviz, karrigia është e gjitha dru dhe nënshtrohet një stresi të paparë. Ulesh, ngrihesh, përdridhesh, i jep mbrapa dhe para. Pasi më tha këtë, mu kujtua se para shumë viteve nuk gjeje karrige që mos kërciste. Ndërsa ato të Toninit janë “a prova di bomba”, kur thonë italianët. Madje edhe më rezistente. Kanë përballuar time bijë, e cila nuk ia ka dalë të shkatërrojë as divanin dhe, 125 kilet e mia që i lëshoj pa kujdes kur ulem.

Një karrige kalon 186 procese më thotë njeriu që drurin e krahason me qënie që ka shpirt të gjallë. Dhe fitimi është jashtëzakonisht i vogël për njësi. Për të ulur kostot, trainon punëtorët që të racionalizojnë edhe lëvizjet e tyre. Shkollat profesionale kërkojnë bashkëpunim me të, dhe dera është e hapur.

Fabrika që ngriti në vitin 2001 në Tiranë dha prodhimin e parë në vitin 2004. Me një kapacitet prej 500 njësish në ditë, eksporton në Gjermani, Itali, Greqi, Maqedoni, Mal i Zi dhe deri në Kinën e largët. Por jo gjithmonë është në gjendje të shfrytëzojë kapacitetin e plotë të saj. Pyetjes pse ndodh kjo dhe a ka faj shteti, Tonini që nuk shan njeri, më thotë se është faji i keqorganizimit të tregut dhe mungesës së pranisë së grosistëve. Këmbënguljes time nëse e bezdisin me taksa, më thotë se një shtet nga taksat mbahet dhe çdo qeveri ka bërë përmirësimet e veta. E provokoj për qeverinë Rama dhe ku është e mira e saj, dhe përgjigja është që, tani nuk të hyjnë më në fabrikë sikur po kërkojnë kriminelë. Problemi i tij nuk janë taksat, por konkurenca e pandershme.
Unë mbaj 100 njerëz në punë, 2 dizajner, 3 inxhiniere druri, 4 arkitekte, më shpjegon, ju paguaj sigurimet dhe gjithçka sipas ligjit, ndërkohë konkurenca e atyre që punojnë në të zezë më vështirësojnë punën. Unë jap për sfungjerin e kolltukëve 10 vjet garanci, ndërsa një që ndërron punishte çdo 6 muaj dhe është i paregjistruar më konkuron pandershmërisht.

Këto ditë në Pallatin e Kongreseve zhvillohet panairi i Mobilerisë dhe Tonini që është kryetar i Shoqatës ndihet si në shtëpinë e tij.
Kur pimë kafe në bodrumin e godinës e pyeta nëse ia kanë prurë në majë të hundës dhe a i ka shkuar në mendje të ikë. Më tregoi për djalin e madh që e kishte çuar që dhjetë vjeç në Angli të studionte për të drejtuar firmën më vonë, pavarësisht se malli për ta parë dhe faturat e studimit shpesh e këpusnin në mes. Më rikujtoi fatkeqësinë natyrore që para 9-vjetësh ia rrafshoi fabrikën dhe e detyroi ta fillojë edhe një herë nga zeroja, kreditë që ka marrë për rikonstruktimin e aktivitetit dhe asnjëherë nuk i ka shkuar në mendje të bëjë hap pas.
M’u kujtuar poezia “Nëse” e Rudiard Kiplingut ku i këshillonte birit të tij që çfarëdo t’i ndodhte mos të humbiste modestinë, kurajon dhe njerzillëkun. E cila ishte mishëruar në portretin e një çifti, miqte e mi./dritare.net



1 Comment

  1. …titulli”…e pinjollit tè Gjeçovit” ka njè gabim logjik: Shtjefen Gjeçovi ishte prift katolik dhe nuk ka lànè trashgimtarè-tè pakten me sa dihet nga deri mè sot.Fjala “pinjoll” nènkupton trashgimtar biologjik tè drejtperdrejtè tè njè trungu vllaznor.

Komentoni